Znaczenie badania rozwoju mowy dziecka w przedszkolu

Mowa jest najstarszym sposobem porozumiewania się ludzi ze sobą. Tylko człowiekowi jest dana zdolność mówienia, słuchania, rozumienia i reagowania na przekazywane treści. Człowiek nie tylko umie wymówić kilkadziesiąt odrębnych dźwięków, lecz także potrafi rozumnie łączyć je w wyrazy, zdania i tworzyć wypowiedzi.

Potrzebny jest określony czas, aby dziecko nauczyło się poprawnie mówić. Konieczna jest tu także pomoc dorosłych. Prawie każde niemowlę jest biologicznie przygotowane do nauczenia się mowy. U większości dzieci okres gotowości do mówienia pojawia się między 12 a 20 miesiącem życia. Jeżeli niemowlę nie zacznie mówić w tym okresie, to należy dopatrywać się u niego zaburzeń rozwoju mowy lub wad słuchu. Opóźnienie w mówieniu może być spowodowane brakiem motywów do uczenia się mowy, mimo że możliwości takie istnieją. Może być też spowodowane opóźnionym rozwojem mechanizmów mowy, bowiem każde dziecko ma własne tempo rozwoju i rytm tych przemian, rozwija się nieco inaczej.

Pod koniec trzeciego roku życia dziecko powinno już poprawnie wymawiać wszystkie samogłoski, wszystkie spółgłoski wargowe twarde i ich zmiękczenia (p, b, m), wargowo-zębowe twarde i ich zmiękczenia (f, w), środkowojęzykowe (ś, ć, ź, dź, k`, m`, g`), tylnojęzykowe zwarte twarde (k, g) oraz zwartoszczelinową twardą: c, z przedniojęzykowych zębowych zwartych: t, d oraz półtwardą: n, l, ł, j. Pozostałe są zastępowane przez inne lub opuszczane w wymowie.

Czwarty rok życia to okres swoistej mowy dziecka. W tym okresie powinno ono zdobyć umiejętność wymawiania pełnego zasobu głoskowego ojczystego języka. Utrwalają się ostatecznie spółgłoski: s, z, c, dz. Winna być opanowana właściwa artykulacja spółgłosek: r, sz, ż, cz, dż. Wszelkie odstępstwa od tej normy mogą być usprawiedliwione opóźnionym rozwojem mowy dziecka, bądź wadami budowy narządów artykulacyjnych, wadami słuchu, przewlekłą chorobą lub izolacją dziecka od kontaktu ze środowiskiem mowy.

Prawidłowo rozwijające się dziecko w piątym roku życia powinno przyswajać wszystkie formy koniugacyjne i deklinacyjne, a następnie formy czasownikowe w kolejności: czas teraźniejszy, czas przeszły i czas przyszły. Wzbogaca się ilościowo i jakościowo słownik dziecka. Jeżeli do piątego roku życia dziecko nie przejawia zainteresowania poprawnym sposobem mówienia, widoczne są wady wymowy, to należy zgłosić się do logopedy.

Z badań wynika, że do klas pierwszych przychodzą dzieci z dużymi brakami w zakresie wymawiania głosek i budowania wypowiedzi ustnych. Ponad 70% dzieci mówi niedbale, niewyraźnie, krzykliwie lub cicho, przez nos lub przez zęby, ,,połykając” końcowe głoski w wyrazach, mówią na wdechu. Około 20% dzieci ma wady wymowy. Jeżeli nie zapewnimy im szczególnych form pomocy, to nie poradzą sobie z nauką w szkole. Wady i zaburzenia rozwojowe, do których zaliczamy wady wymowy i zaburzenia mowy, dostrzeżone przez nauczycieli w klasach zerowych, mogą być usunięte w trakcie dobrze prowadzonych zajęć dydaktycznych.

Do oceny rozwoju mowy i wymowy służy kwestionariusz obrazkowy, który jak słuchawka u lekarza, powinien być nieodłącznym narzędziem pracy w ręku każdego nauczyciela. Nauczyciel ocenia rozwój mowy i decyduje w jakim zakresie może dziecku pomóc sam, a kiedy musi je skierować do specjalisty. Nie wszystkie wady wymowy można usunąć, dobrze więc jest, jeśli nauczyciel dostrzega zaburzenia rozwojowe u dzieci i umie odróżnić wady istotne, które bez interwencji logopedy mogą nasilać się i utrwalać, od wad rozwojowych wynikających z nieukończonego jeszcze rozwoju mowy, które przy niewielkiej pomocy nauczyciela i rodziców same znikają. Dzieci z wadami istotnymi należy kierować do logopedy. Z dziećmi opóźnionymi w rozwoju mowy, mającymi wady wymowy należy organizować w trakcie zajęć dydaktycznych ćwiczenia likwidujące te zaburzenia. Warunkiem prawidłowego przebiegu korekcji jest prawidłowa diagnoza. Od niej należy rozpocząć pracę z dzieckiem. Badanie kwestionariuszem obrazkowym pozwoli nam w przedszkolu ocenić rozwój mowy i ustalić ewentualne wady wymowy.
Przypomnijmy, że zdrowe i normalnie rozwijające się dziecko w klasie ,,0” powinno ostatecznie opanować poprawną wymowę wszystkich głosek i prawidłową budowę zdań. Obowiązkiem nauczycieli przedszkoli i klas ,,0” jest pomóc dzieciom w pokonywaniu trudności w rozwoju ich mowy. Staje się to szczególnie ważne dzisiaj, kiedy już sześcioletnie dzieci uczą się czytać i pisać. Powodzenie jest tu możliwe tylko wtedy, kiedy wadliwa wymowa nie utrudnia tej nauki.

opracowała: Lucyna Markiewicz
Bibliografia:

1. Balejko A.: Uczmy się ojczystej mowy, Białystok 1994
2. Demel G.: Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa 1994




Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: