Zdrowie emocjonalne dziecka w wieku przedszkolnym

Emocja – to stan organizmu wywołany zakłóceniem jego równowagi w stosunkach z otoczeniem o wartości dodatniej lub ujemnej, korzystnej lub niekorzystnej dla organizmu, odzwierciedlający stosunek danego osobnika do działających bodźców.

Zdrowy emocjonalnie człowiek wyraża własne emocje w sposób adekwatny do oddziałujących na niego bodźców. Każdy z nas przychodzi na świat już ze zdolnością do przeżywania emocji.

Emocje wywierają wpływ na zachowanie się człowieka. Nieraz mobilizują do działania i ukierunkowują jego przebieg. Mogą też dezorganizować postępowanie. Nierozerwalnie ze stanem emocji związane jest działanie narządów wewnętrznych jednostki. Emocje rozwijają się w trakcie całego życia człowieka. Zdrowy emocjonalnie człowiek natomiast winien uświadamiać sobie własne procesy emocjonalne i znać bodźce , które je wywołują. Powinien umieć świadomie kierować własnym zachowaniem. W drodze rozwoju osobniczego więc każdy osiąga dojrzałość emocjonalną. Zna swoją wartość, ale nie przecenia jej. Wyraża własne , różnorodne uczucia, działa prospołecznie, znosi porażki i mimo nich podejmuje konstruktywne działania.

Małe dziecko rozwija się dynamicznie osiągając coraz wyższe formy regulacji stosunków ze światem zewnętrznym. Wraz z wiekiem zdobywa szerszą orientację w otoczeniu, doskonali umiejętności oraz sprawności. Powstają u niego nowe potrzeby i emocje, uczucia, wzbogacają się zainteresowania i zamiłowania, kształtują nastawienia i postawy, w końcu dokonują się wszelkie inne przeobrażenia w dziedzinie osobowości.

W związku z powyższym nauczyciel przedszkola w równej mierze powinien zabiegać o stworzenie każdemu dziecku odpowiednich warunków zapewniających prawidłowy rozwój psychofizyczny i zdrowie.

Rozwój fizyczny psychiczny dziecka wiąże się ze sobą organicznie w jedną całość. Rozwój fizyczny obejmuje wzrastanie i dojrzewanie; natomiast mówiąc o rozwoju psychicznym mamy na uwadze rozwój umysłowy, emocjonalny i społeczny.

Całokształt zdrowia psychofizycznego przedszkolaka opiera się na realizacji następujących potrzeb:

– poczucie bezpieczeństwa;

– miejsce i pozycja w grupie – przedszkolu;

– serdeczność, pozytywne relacje uczuciowe z najbliższymi w przedszkolu;

– poczucie sprawiedliwości;

– kształcenie umysłu i umiejętności praktycznych z uwzględnieniem indywidualnej aktywności dziecka;

– ruch fizyczny i pobyt w środowisku naturalnym;

– higiena życia codziennego, ład i porządek, systematyczność , rytmiczność.

W toku realizacji powyższych potrzeb wyłania się właściwe środowisko społeczne, charakteryzujące się korzystnym klimatem psychicznym tworzonym wokół dziecka w przedszkolu. Zapobiega to powstawaniu odchyleń od normy zdrowia psychicznego, psychicznego tym zaburzeniom nerwicowym, gwarantuje prawidłowy przebieg rozwoju, przeciwdziała trudnościom wychowawczym, lepiej przygotowuje dziecko do życia szkolnego.

Nauczyciel przedszkola oddziałuje pod tym względem na dzieci indywidualnie i zbiorowo, wychowuje w duchu humanitaryzmu, altruizmu, kształtuje stosunki społeczne między dziećmi, własnym przykładem i wdraża pożądany model relacji międzyludzkich. międzyludzkich przypadku poważniejszych trudności wychowawczych odwołuje się do pomocy lekarza i psychologa. Od nauczyciela wymaga się wiele inwencji, pomysłowości, taktu i talentu pedagogicznego wspartego rzetelną wiedzą z zakresu rozwoju dziecka, psychologii i pedagogiki. Nauczyciel w trakcie pracy z dzieckiem dąży nie tylko do ochrony układu nerwowego dziecka, ale i stosuje zabiegi mające na celu podnoszenie odporności psychicznej. Przedszkolaka uczy się pokonywania trudności i przeciwności, opanowywania swoich reakcji emocjonalnych, zachowania dystansu wobec wielu spraw i problemów. Przez odpowiednie działania zmierza się w przedszkolu do intelektualizacji i racjonalizacji życia uczuciowego dziecka. Dzieciom wdraża się zasady współżycia społecznego, poszerza i pogłębia proces uspołecznienia, utrwala umiejętność rezygnacji z własnych potrzeb i pragnień na rzecz zespołu i grupy. Pokazuje się dzieciom, jak usuwać czynniki i sytuacje nerwicorodne, jak można ich unikać i zapobiegać im. Praca wychowawcza nauczyciela nie przyniesie pożądanych rezultatów bez uzyskania jedności wychowania rodzinnego i przedszkolnego. W tym celu nauczyciel powinien usilnie zabiegać o ścisłą współpracę z rodzicami, dla dobra dziecka – w tworzeniu zgodnego i wspólnego frontu wychowania. Warto dodać, że właściwe środowisko społeczne i atmosfera psychiczna wokół dziecka oraz zaspokajanie jego potrzeb wydatnie wpływają, obok innych czynników, na kształtowanie pozytywnych cech osobowości, ułatwiających współżycie z ludźmi i przydatnych w życiu dorosłego już człowieka.

Zdrowie fizyczne i psychiczne dziecka jest warunkiem jego prawidłowego rozwoju. Gwarantem zdrowia dziecka w obu aspektach jest spełnienie 4 funkcji:

– stymulacyjnej;

– adaptacyjnej;

– profilaktycznej;

– kompensacyjnej.

Funkcja stymulacyjna to celowe i przemyślane zabawy, gry, zajęcia ruchowe, które pobudzają układ ruchu do intensywnej pracy i lepszego rozwoju, sprzyjają usprawnianiu i doskonaleniu czynności układu nerwowego oraz przyspieszają jego dojrzewanie.

Funkcja adaptacyjna to proces rozwoju od chwili urodzenia, polega na ustawicznym przystosowywaniu się rozmieniających się warunków, możliwości i wymagań. Adaptacja dziecka zaczyna się w rodzinie, kontynuuje ją przedszkole, a potem szkoła. Z szerokiej gamy działań wychowawczych o charakterze adaptacyjnym, ujętych w programie pracy z dziećmi w przedszkolu, można przykładowo wymienić:

  • z zakresu adaptacji fizycznej – hartowanie ciała, dobór odzieży do pory roku i rodzaju zajęć, kształtowanie odporności fizycznej.
  • z zakresu adaptacji społecznej – stopniowanie trudności na zajęciach, grach, zabawach; indywidualizacja, sprzyjający klimat psychiczny, kształtowanie osobowości.

Nauczyciel przedszkola , uwzględniając w pracy z dziećmi funkcję adaptacyjną, wpływa pozytywnie na zachowanie i wzmocnienie homeostazy organizmu dziecka, podnosi jego odporność fizyczną i psychiczną, sprawność, kształtuje właściwy stosunek do ludzi i do otaczającego świata.

Funkcja profilaktyczna dotyczy troski o prawidłowy rozwój, zdrowie i bezpieczeństwo dziecka. To zapobieganie chorobom, wadom rozwojowym i wypadkom.

Ukierunkowanie wychowania na prewencję ma uzasadnienie humanitarne i społeczne oraz wyraża troskę o zdrowie i rozwój dzieci.

– nauczyciel przedszkola wdraża dzieciom nawyk ruchu fizycznego, gier, zabaw na otwartej przestrzeni, przez co podnosi odporność biologiczną dziecka;

– uczy się dzieci mycia rąk przed posiłkiem, co zapobiega chorobom zakaźnym jelitowym i zatruciom pokarmowym;

– nauczyciel przedszkola stawia dzieciom określone zadania, nie pozbawione trudności i przeszkód, egzekwuje ich wykonanie, a tym samym hartuje dziecko psychicznie i podnosi jego odporność na stresy;

– nauczyciel przedszkola wpaja dzieciom zasady bezpieczeństwa i zachowania się w ruchu ulicznym i drogowym, przez co wpływa na prewencję wypadkowości komunikacyjnej.

Funkcja kompensacyjna; to potrzeba wnikliwej, troskliwej opieki nad dziećmi defektywnymi o obniżonej wartości biologicznej, wykazującymi odchylenia od normy zdrowia fizycznego, psychicznego i psychofizycznego w celu ich rehabilitacji i rewalidacji oraz przystosowania do normalnego życia w społeczeństwie. W każdym z powyższych przypadków konieczna jest konsultacja specjalisty lekarza, psychologa, zastosowanie oddziaływania wychowawczego w charakterze kompensacyjnym lub wsparcie pedagogiczne oligofrenopedagoga, surdopedagoga, tyflopedagoga, resocjalizatora czy terapeuty.

Należy pamiętać, że dziecko partycypuje w różnych zajęciach. Wszystkie one modelują i modyfikują w określony sposób jego rozwój psychofizyczny. Zawsze należy dbać o higienę wysiłku i dostosowanie go do wydolności dziecka. Najkorzystniejszą formą dla przedszkolaka jest zabawa.

Za Sutton – Smithem:

Zabawa pomaga dziecku poznać świat czterema podstawowymi metodami – poprzez naśladowanie, eksplorowanie, próbowanie i konstruowanie ”.

Zdrowie wg WHO jest pełnią fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu człowieka, a nie tylko brakiem choroby lub kalectwa.

Dziecko nadpobudliwe psychoruchowo

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej zwany jest także zespołem hiperaktywnym; skrót ADHD. Objawia się trwałymi sposobami zachowania układającymi się w triadę objawów:

– problemy z koncentracją uwagi;

– problemy z kontrolą impulsywności;

– nadmierna ruchliwość.

Zaburzenia uwagi przejawiają się niemożnością skupienia uwagi przez dłuższy czas, konieczny do wykonania zadania; nieumiejętnością wybrania elementu, na którym w danym momencie należy się skupić oraz skłonnością do rozpraszania uwagi pod wpływem bardzo błahych zewnętrznych bodźców. Dzieci te często gubią przedmioty, zapominają polecenia.

Problemy z impulsywnością i kontrolą zachowań oznaczają wykonywanie przez dziecko czynności bez przewidywania ich następstw. Dzieci rozpoczynają zadanie bez zrozumienia instrukcji, często nie wysłuchują jej do końca. Mają kłopoty z wykonywaniem prac wymagających cierpliwości. Są bardziej gadatliwe niż rówieśnicy, przerywają innym wypowiedzi lub zajęcia.

Nadruchliwość polega na nadmiernej ruchliwości dziecka, nie połączonej z konkretną czynnością czy sensownym zadaniem. Dzieci z ADHD z trudem pozostają w jednym miejscu, biegają, wiercą się, wspinają na meble, mażą po meblach lub ścianach, są wewnętrznie stale niespokojne. Ich aktywność jest na ogół chaotyczna.

Uważa się, że przyczyną ADHD nie musi być ograniczone uszkodzenie mózgu na skutek działania patologicznych czynników, a raczej odmienny sposób dojrzewania układu nerwowego. Objawy ADHD zmniejszają się z wiekiem. Najszybciej ustępuje nadruchliwość.

Wolniej poprawia się zdolność skupienia uwagi. Dzieci z ADHD są mniej dojrzałe pod względem emocjonalnym i społecznym od rówieśników i miewają problemy w kontaktach z rodzicami, nauczycielami i kolegami. Obserwuje się u nich agresję lub depresję. Nie jest to związane z nadpobudliwością, ale z jej konsekwencjami. Dziecko słyszy, że „ jest niegrzeczne, przeszkadza, leniwe, nie słucha…” i tworzy sobie obraz osoby gorszej, nieudanej. Zależnie od temperamentu i warunków rodzinnych reaguje na negatywne „ ja ” agresją lub depresją. ADHD to nie choroba to cecha człowieka. Różne jest też nasilenie objawów.


Objawy to stopniowo:

Do 3 r. ż. – nadmierna ruchliwość.

Wiek przedszkolny – nadmierna ruchliwość, impulsywność, agresja wobec innych dzieci.

Wiek szkolny – zaburzenia uwagi, ustępowanie nadruchliwości.

Dorastanie – wewnętrzny niepokój, roztargnienie, trudności w koncentracji9 uwagi.

Pracę dzieckiem z ADHD trzeba zacząć od przyjęcia do wiadomości, że nigdy nie będzie ono idealnym i nie spełni pokładanych w nim oczekiwań, ambicji. To pomaga dostosować wymagania do realnych możliwości dziecka. Dziecko a ADHD żyje w chaosie należy więc uporządkować, zschematyzować stałe otoczenie. Przypominać niezmienny kanon reguł i zasad obowiązujących w przedszkolu. Korzystne jest zlokalizowanie stolika, miejsca pracy dziecka tuż przy nauczycielu, w oddaleniu od innych dzieci. Dziecko ma rozumieć, że to nie kara, że siedzi sam. Wyjaśnienie… „ bo trudno ci się skupić, tu inne dzieci nie będą ci przeszkadzać”. Zadania należy przekazywać skrótowo, umożliwić manipulację, ilustrować schematami, powtarzać, przypominać lub dzielić na mniejsze „ dawki ”. Informujemy, że to jest ważne dla dziecka i nakłaniamy do powtarzania instrukcji.

5 zasad do wpojenia dziecku z ADHD:

  • siedź na wyznaczonym miejscu
  • zajmuj się tylko swoim zadaniem
  • patrz na osobę pomagającą lub wykonywane zadanie
  • słuchaj – nie przerywając – tego, co się do ciebie mówi
  • pracuj, aż skończysz zadanie.

Propozycje zabaw i pracy z dzieckiem z ADHD

  • Parallel teaching – nauczanie równoległe tj. przekazywanie informacji i kierowanie zachowaniem oraz uwagą dziecka

obserwować

zachęcać do aktywności

korygować zachowanie negatywne

jednoznacznie, jasno podawać polecenia

chwalić nie tylko sukces, ale i poszukiwanie rozwiązań.

Dziecko w przedszkolu z ADHD ma tendencje do:

– burzenia rozpoczętej budowli

– darcia prac, które uzna za nieudane

– przerywania czynności, „ wpadania w złość ”

– zakłócania ciszy

– egocentryzmu

– przeszkadzania na zajęciu, rozmów, zaczepek

– wykazywanie zaburzeń mowy

– niszczenia, psucia zabawek.

Pożądane jest włączanie ich w grupy „ idealnych kolegów ”. Wdrażanie do dzielenia się zabawkami, przyborami.

  • Dwa palce

Ustalenie z dzieckiem zasad postępowania. Obserwacja zachowania. W sytuacji gdy, dziecko zaczyna łamać zasady nauczyciel podnosi do góry dwa palce. Dziecko ma wtedy do wyboru 2 możliwości:

– zmienić zachowanie

– wziąć na siebie konsekwencje czynu.

Danie dziecku szansy wyboru uczy go odpowiedzialności i korygowania negatywnego postępowania.

Korzystne jest wyciszanie, relaksacja dziecka.

  • Zabawa „ Co widać z okien pałacu?” A. Werońskiej

Dzieci leżą na dywanie przy dźwiękach delikatnej muzyki. Nauczyciel – wróżka oznajmia dzieciom, by zamknęły oczy i wyobraziły sobie, że spoglądają przez pałacowe okna, Prosi, by wyobraziły sobie najpiękniejsze widoki, które chciałyby zobaczyć. Gdy muzyka ucichnie, to dziecko, które chce, może powiedzieć, co widziało przez pałacowe okna.

Zabawa uczy przyjemności z wyciszenia się, relaksuje.

  • Zabawa „ Tajemniczy kufer ” A. Werońskiej

Uświadamia, że można bawić się w zgodzie, bez agresji, przekazując radość innym.

Wróżka mówi wyliczankę „ Kto do tego kufra wejdzie, niech pozdrowi wszystkie dzieci i niech życzy im wszystkiego, co najlepsze jest na świecie ”. Na kogo wypadnie, ten wchodzi do kufra, pozdrawia i wypowiada życzenia dla wszystkich dzieci. Zadaniem dzieci jest odgadnięcie imienia dziecka, które mówiło z kufra. W czasie wyliczania dzieci zamykają oczy i otwierają dopiero na dany znak przez wróżkę.

Kufer można zastąpić parawanem, za który wchodzi dziecko.

  • Metoda Weroniki Sherborne uczy dzieci z ADHD kontrolowania swego ruchu i panowania nad nim. Należy ją wykorzystywać w pracy z dziećmi z ADHD.
  • Zabawa w „ skałę – paczkę ”.

Zadaniem dzieci jest delikatne przesunięcie – podniesienie kolegi. Korzystna pozycja „ skólna ”.

Zabawa kształci wrażliwość dotykową.

  • Zabawa w „ belę ”.

To delikatne przewracanie, huśtanie na kocu lub kołysanie kolegi.

Zabawa uczy delikatności i opiekuńczości. „ Jestem silny, ale delikatny”.

  • „ Zabawa w silnego i słabego” Jacobsona

Wykorzystanie dowolnych ruchów rękami, nogami, tułowiem, twarzą w celu napinania i rozluźniania różnych grup mięśni. Silny – naprężenie, słaby – rozluźnienie.

Dziecko odbiera zmienne wrażenia płynące z ciała, uczy się odprężać. Dzieci z ADHD mają mięśnie przeważnie napięte.

  • Spacer twórczy.

Po negatywnym zachowaniu dziecko trzymając nauczyciela za rękę spaceruje wymyślając 3 propozycje przeciwstawnych, pozytywnych zabaw – zachowań. Jedną wdraża w praktyce.

Literatura:

  • „Biomedyczne podstawy rozwoju i wychowania” Z. Bartkowiak
  • „W królestwie dobrej wróżki – zabawy zapobiegające agresji” A. Werońska
  • art. „Dziecko nadpobudliwe psychoruchowo. Jak mu pomóc?” W. Okonowska
  • „Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka” M. Bogdanowicz, B. Kisiel, M. Przasnyska
  • „Podstawy rozwoju psychicznego dzieci i młodzieży” M. Przetacznikowa
  • art. „Zespół nadpobudliwości psychoruchowej u dzieci” T. Wolańczyk, M. Skotnicka, A. Kołakowska, A. Pisula
  • „Znaczenie zabawy” Sutton-Smith
  • art. „Wychowanie komunikacyjne” A. Trela
  • Materiały własne nauczyciela z nieopisanym autorstwem.


Opracowała: Renata Zemrys
Nauczycielka Przedszkola Miejskiego Nr 10 w Jaśle



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały:

  • Trudne zachowania dzieci koniecznością rozwoju osobowościTrudne zachowania dzieci koniecznością rozwoju osobowości Zachowania agresywne. Hamuj agresywne zachowania dziecka poprzez wyjaśnienie mu najpierw, że bicie, gryzienie, rzucanie przedmiotami i […]
  • Czy japońska manga wychowuje?Czy japońska manga wychowuje? Oddziaływanie mediów na dzieci i młodzież niejednokrotnie było przedmiotem zainteresowania ze strony wielu pedagogów i psychologów. Wyniki […]
  • Program logopedycznyProgram logopedyczny Program logopedyczny dla dzieci 5 i 6 letnich OPRACOWAŁA: S.MGR MAGDALENA TOKAJ Wstęp Logopedia-nauka zajmująca się […]
  • Opowiastka o “Tęczoludkach”Opowiastka o “Tęczoludkach” Autor:   Joanna Gawron, Joanna Komendecka ”Tęczoludki są na świecie” Czy to bajka, czy nie bajka, Myślcie sobie, jak tam […]
  • Kreatywny i twórczy nauczyciel – rozważaniaKreatywny i twórczy nauczyciel – rozważania W dzisiejszych czasach  ważne jest  wychowanie nowego pokolenia tak, aby zrozumieli dzisiejszą rzeczywistość, oraz wyposażenie ich w […]
  • Moje miastoMoje miasto Projekt Edukacyjny MOJE MIASTO KOSZALIN Prowadzący: Mirosława Majorek, Małgorzata Piwowarska Miejsce realizacji: Przedszkole nr […]