Style wychowania w rodzinie a funkcjonowanie dziecka w społeczeństwie.

Wielu rodziców uważa, że troszcząc się o wyżywienie, ubranie i zorganizowanie nauki dla dziecka spełnia już swoje obowiązki. Przez wychowanie rozumie się również często wyłącznie wpajanie dziecku ogólnie przyjętych form grzecznościowych, towarzyskich. Stąd używane potocznie zwroty „dobrze wychowane dziecko”, „dobrze wychowany młody człowiek”. Ale nie wystarczy być „grzecznym”, układnym i obeznanym z ogólnie przyjętymi formami życia towarzyskiego. Trzeba charakteryzować się ponadto uczuciowością, uczciwością, odpowiedzialnością, prawdomównością, odwagą i  rzetelnością w wywiązywaniu się z podjętych zadań.  Należy zatem wnikliwiej przyjrzeć się najistotniejszym dla rozwoju dziecka wpływom   wychowawczym ze strony jego najbliższego środowiska – rodziny.

Wychowanie jest nieodzownym składnikiem życia każdej ludzkiej społeczności. Najważniejszym natomiast elementem środowiska wychowawczego, który oddziałuje na jednostkę najdłużej, niekiedy przez całe życie jest właśnie rodzina . To właśnie ona wywiera najsilniejszy wpływ na rozwój społeczny i emocjonalny dziecka. W rodzinie dziecko zdobywa swoje pierwsze doświadczenia społeczne, uczy się określonych zachowań, norm postępowania, poznaje różnorodne formy wzajemnych relacji. Rozwija swoją indywidualność, osobowość i psychikę. Rodzice są pierwszymi opiekunami   i wychowawcami, stąd ich tak ogromny wpływ na późniejsze zachowanie potomka. To oni ponoszą odpowiedzialność za zaspokajanie potrzeb rozwojowych dziecka. Każda rodzina ma swój indywidualny, swoisty dla siebie styl – sposób życia wewnątrzrodzinnego. Przejawia się to sposobie wyrażania uczuć, okazywania sobie wzajemnego zrozumienia i postawie wobec innych osób z zewnątrz.
Rodzice są pierwszymi nauczycielami dziecka, uczą je zasad postępowania w życiu, wskazują różnice między dobrem a złem, wpajają normy etyczne i moralne, które uznają za właściwe. Dziecko w bezpośrednich kontaktach przyswaja wartości, normy  i zwyczaje panujące w domu, uczy się współżycia z innymi i zaspokajania własnych potrzeb.

Funkcje wychowawcze pełnione przez rodzinę są realizowane  w rozmaity sposób. Każdą rodzinę cechuje też określony styl wychowania., który jest jakby wypadkową sposobów i metod oddziaływania na dziecko wszystkich członków rodziny. Na określony model wychowawczy rodziny wpływają poglądy rodziców na to, jak ich dziecko powinno być wychowywane, jak należy oddziaływać na swoją pociechę w różnych okresach jej życia oraz jakie  metody i środki wychowawcze stosować dla osiągnięcia zamierzonych celów wychowawczych.

Wyróżnia się  trzy style wychowania, do których należą:
¨ styl autokratyczny (autorytatywny) – wynika z przeświadczeń rodziców   o konieczności dominowania nad dziećmi i narzucania im wybranego przez siebie sposobu postępowania. Zakłada on wyraźny dystans między rodzicami a dzieckiem.Rodzice kontaktują się z nim w sposób formalny, nie wnikając w jego potrzeby psychospołeczne, zainteresowania, motywy i uzdolnienia itp. Starają się kierować zachowaniem dziecka, nagminnie wydając mu polecenia i zakazy. Uznają tylko racje własne, nie tolerując sprzeciwu. Manipulują dzieckiem, nie dopuszczając go  do współdecydowania w sprawach rodzinnych.W rodzinie autokratycznej dziecko zna  swoje prawa i obowiązki, wie dobrze czego mu robić nie wolno, a na co może sobie pozwolić.  Kary, nagrody i inne metody wychowawcze stosuje się konsekwentnie i dziecko zdaje sobie sprawę, że nie ma od nich żadnego odwołania. Wie też, że rodzice kontrolują jego postępowanie i żadne wykroczenie nie ujdzie ich uwadze. Czasami w tych rodzinach dystans między rodzicami, a dziećmi jest tak duży, ze dziecko nie wchodziw bezpośrednie kontakty emocjonalne z rodzicami, nie zwierza się im też ze swoich kłopotów czy trudności. Istnieją różne odmiany autokratycznego stylu wychowania: od surowego nadzoru, ostrych środków represji, do stawiania wymagań przekraczających nieraz możliwości.Autokratyczny styl wychowania, zwłaszcza w jego skrajnej postaci, nie sprzyja na ogół osiąganiu pozytywnych efektów w dziedzinie kształtowania osobowości dziecka. Dzieci przyzwyczajone do bezwzględnego posłuszeństwa, a darzące rodziców uczuciem, przejmują często ich wzorce postępowania, zachowując się despotycznie i okrutnie wobec młodszych lub słabszych kolegów, na których mogą wywierać presję. Inne, są zastraszone i uległe, niezdolne do samodzielnego działania i myślenia, przywykłe tylko do wykonywania rozkazów i poleceń z zewnątrz.

¨Styl liberalny –  przypomina pod pewnymi względami wychowanie niekonsekwentne czy też ingerowanie w sprawy dziecka i w jego zachowanie wyłącznie od przypadku do przypadku. Często polega on na całkowitym niemal pozostawieniu dziecka samemu sobie, a więc na  nie wtrącaniu się w jego sprawy, tolerowaniu aspołecznych zachowań, braku kontroli i właściwej opieki ze strony rodziców. Istotną cechą liberalnego stylu wychowania jest zarówno pobłażliwy stosunek do dziecka, jak i przesadna uległość, wyrażająca się m.in. w spełnianiu wszelkich jego zachcianek i życzeń. Często to dziecko kieruje rodzicami, korzysta z nadmiernej swobody i przywilejów, co   w konsekwencji sprawia, że   jednostka wprawdzie ma wysokie poczucie własnej wartości (niestety często zbyt duże), ale niejednokrotnie jest egoistyczna, niezdyscyplinowana wewnętrznie, niezdolna do trwałego wysiłku, mało zahartowana  w życiu

¨ Styl demokratyczny – jest uważany za najkorzystniejszy styl wychowania  dla rozwoju osobowości jednostki. Dziecko aktywnie współuczestniczy w życiu rodzinnym. Omawia i dyskutuje rozmaite sprawy codzienne, planuje i organizuje wydarzenia, które go dotyczą, wypowiada swoje zdanie i przyczynia się do podjęcia ostatecznej decyzji. Uczy się liczyć ze zdaniem i z interesami innych oraz współdziałać z rodzicami czy rodzeństwem, a także w razie potrzeby udzielać im pomocy. Więź emocjonalna z rodzicami jest silna, przeważają uczucia pozytywne: wzajemne zaufanie, sympatia  i życzliwość. Rodzice preferujący ten styl wychowania nie stosują na ogół kar, a raczej wyjaśniają dziecku, dlaczego i jak powinno postąpić w określonej sytuacji, posługując się metodami perswazji  i argumentacji. W pierwszym rzędzie odwołują się do uczuć  i ambicji dziecka, stosują zachęty.Dziecko uczy się właściwego postępowania, nie na zasadzie lęku przed karą, lecz dzięki zrozumieniu i akceptacji wskazanego przez rodziców modelu zachowania.  U dziecka wychowywanego w stylu demokratycznym, stosunkowo wcześnie kształtuje się zdolność do samokontroli, oparta na przyjętych za własne normach  i zasadach moralnych. Jest ono zazwyczaj niezależne, kreatywne i ma nie tylko wysokie poczucie własnej wartości, ale także odpowiedzialności za swoje czyny .

Scharakteryzowane główne style wychowania w rodzinie przeważnie nie występują w rzeczywistości w postaci czystej, jeden z nich jednak zwykle dominuje, wpływając na swoistą atmosferę życia rodzinnego. Ponadto trzeba pamiętać o tym, że jakkolwiek styl wychowania w rodzinie jest ważnym czynnikiem kształtującym osobowość dziecka, nie jest to czynnik jedyny. Dopiero w powiązaniu z postawami rodziców wobec dzieci,  z emocjonalną więzią łączącą członków rodziny i z ogólną atmosferą panującą w rodzinie, czynnik ten nabiera właściwego znaczenia. Należy zatem pamiętać, że realizacji zadań rozwojowych przez dziecko zawsze powinna towarzyszyć pełna akceptacja swojej pociechy  przez rodziców,  współdziałanie  z dzieckiem, stawianie mu jednakowych wymagań przez oboje rodziców, umiarkowana ilość wzmocnień bez kar fizycznych, z ograniczoną liczbą nagród materialnych, egzekwowaniem wymagań w sposób konsekwentny i zrozumiały  dla dziecka.

Wanda Dynkwald



Być może zainteresują Cię również inne nasze materiały: