Studium przypadku dziecka nadpobudliwego

mgr ANNA JANKOWSKA

Pedagodzy i psychologowie sygnalizują ostatnio nasilenie się zjawiska agresji wśród małych dzieci, jest to problem nurtujący również rodziców.

Co jest przyczyną takich zachowań, jak można im zapobiec?

W niniejszej pracy postaram się przedstawić studium przypadku dziecka agresywnego. Sama agresja jest problemem społecznym. U dzieci młodszych można łatwiej dokonywać zmiany w jego zachowaniu i funkcjonowaniu. Prawidłowe i rozsądne postępowanie umożliwia przyswojenie dzieciom zasady i reguły, które może nie do końca jest w stanie wypełnić, ale zaczyna je powoli stosować, a tym samym zaczyna być lepiej rozumiane i traktowane przez grupę rówieśniczą.

By zrozumieć i prawidłowo zinterpretować zachowanie Sylwii, starałam się dokładnie poznać agresywne zachowania dzieci, przyczyny samej agresji oraz teorie jej powstawania. W zrozumieniu tego zagadnienia pomogło mi także zapoznanie się z diagnozą psychologa i rozmowa z jej matką. Razem z innymi nauczycielkami oraz po konsultacji z psychologiem opracowałam scenariusze zajęć dla całej grupy uwzględniające szczególnie agresywne zachowanie się Sylwii.

Scenariusze te, ze względu na coraz większą liczbę dzieci agresywnych przebywających w przedszkolu, po wprowadzeniu niewielkich innowacji, będą wykorzystywane w dalszej mojej pracy i innych nauczycielek przedszkola.

ZACHOWANIA AGRESYWNE DZIECI POJĘCIE AGRESJI W WARUNKACH SPOŁECZNYCH

W czasach coraz większej brutalizacji życia częściej zastanawiamy się nad pojęciem “agresja”. Co ono oznacza? W jakich okolicznościach używany tego słowa? Jakie mamy z nim skojarzenia? Natomiast po głębszej refleksji stawiamy sobie pytanie: co powoduje agresję? Jakie są jej przyczyny?

A.Frączek uważa, iż “przez agresję należy rozumieć zachowanie zorientowane na zadanie krzywdy innym osobom”(por. Frączek A. (red), Studia nad uwarunkowaniami i regulacją agresji interpersonalnej, Wrocław 1985, s.55), natomiast D. Wójcik określa to jako “zachowanie człowieka mające na celu wyrządzenie szkody innej osobie lub instytucji”(por. Wójcik D., Środowisko rodzinne a poziom agresywności młodzieży przestępczej i nieprzestępczej, Wrocław 1977, s.6), Jak wynika z tych definicji zachowanie agresywne to działanie, które ma sprawić innym cierpienie, krzywdę bądź stratę.

Pełniejszą definicję agresywności podaje Wójcik. Według tej autorki jest to “stała właściwość człowieka nabyta i utrwalona w procesie jego rozwoju na podstawie uczenia się społecznego, a polegająca na częstych, nieadekwatnych do bodźców reakcji agresywnych o znacznym natężeniu, występującego w stosunku do szerokiego zakresu obiektów społecznych. Ponadto występuje często nieumiejętność kontroli reakcji, a także wyraźne odczuwanie i przejawianie postawy negatywizmu do otoczenia”(por. Skorny Z. Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się, Warszawa 1968, s.10). Autorka zwraca uwagę nie tylko na częstość występujących aktów agresji, ale także na inne czynniki takie jak: nieadekwatność reakcji, znaczne natężenie, szeroki krąg adresatów tych reakcji, nieumiejętność kontroli zachowania oraz postawę negatywizmu.

Wszyscy przeżywają w różnych sytuacjach uczucie gniewu, złości, chęci dokuczania innym. Agresywni stają się ci, wobec których popełniono wiele błędów wychowawczych – dzieci, które w swej działalności spotykają się z wieloma ograniczeniami, bezwzględnymi nakazami, nie liczącymi się z ich psychofizycznymi możliwościami.

PRZYCZYNY ZACHOWAŃ AGRESYWNYCH DZIECI

Praca byłaby niepełna gdybyśmy nie zastanowili się nad czynnikami powodującymi – bezpośrednio czy pośrednio – zachowania agresywne u dzieci i młodzieży. Oczywiście jest to zjawisko złożone i w literaturze fachowej nie ma jednoznacznych odpowiedzi. Na pewno agresję wywołują niepożądane wychowawczo postawy rodzicielskie typu odtrącenia, unikanie, brak konsekwencji oraz wadliwe metody i błędy wychowawcze; między innymi brak zainteresowania rodziców, brak zaspokojenia potrzeb materialnych i społecznych, a także – co spotyka się coraz częściej – brak rozmowy z matką, ojcem w sytuacji zaistnienia trudności.

Do czynników, które pośrednio są odpowiedzialne za zachowania agresywne młodych ludzi zaliczamy:

– “zorientowanie dorosłych na wartości konsumpcyjne i niedocenianie wartości egzystencjalnych i sensotwórczych, co skutkuje zaabsorbowaniem pracą przynoszącą wartości materialne, zyski finansowe, a jednocześnie ogranicza możliwości przeznaczenia wolnego czasu na wspólne działanie z własnymi dziećmi. Coraz częściej obserwuje się >>efekt nieobecności>wyuczona>instynkt, walki BIBLIOGRAFIA


1. Frączek A., Pufal – Struzik J., Agresja wśród dzieci i młodzieży, Kielce 1996
2. Frączek A.(red.), Studia nad uwarunkowaniami i regulacją agresji interpersonalnej, Wrocław 1985
3. Frączek A., Zumkley H.(red.), Socjalizacja a agresja, Warszawa 1993
4. Grochulska J., Reedukacja dzieci agresywnych, Warszawa 1982
5. Jachimska M., Grupa bawi się i pracuje, Wrocław 1994
6. Kuźma J., Szarada Z.(red.), Agresja i przemoc wśród dzieci i młodzieży oraz w instytucjach społeczno – opiekuńczych, Kraków 1998
7. Nastowska H., Wychowanie dziecka nadpobudliwego, Warszawa 1986
8. Portmann R., Gry i zabawy przeciwko agresji, Kielce 1999
9. Ranschburg J., Lęk, gniew, agresja, Warszawa 1993
10. Rojewska J., Grupa bawi się i pracuje cz.II, Wrocław 2000
11. Sawicka K., Rozwój autokontroli emocjonalnej. Program socjoterapii dzieci agresywnych, Warszawa 1993
12. Skorny Z., Agresja. Wiedza i Życie, nr 10, Warszawa 1991
13. Skorny Z., Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się, Warszawa 1968
14. Szewczu W.(red.), Słownik psychologiczny, PWN, Warszawa 1985



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: