Rysunek dziecka w diagnozie przedszkolnej

“Spontaniczne obrazki są jak mapa, która przedstawia “wewnętrzny krajobraz”.
Z jednej strony pokazane są tam przeszkody, które trzeba pokonać,
a z drugiej zasoby i drogi, na które można wstąpić.”
/Gertraud Schottenloher/

Rysunek dziecka

Rysunek przemawia, opowiada i objaśnia wszystko to, czego dziecko nie jest w stanie wyrazić słowami.  Analiza tego języka dostarcza cennych informacji.  Dziecko rysuje, uczy się, odkrywa samo siebie i eksperymentuje przez rysunek wszystkie życiowe kwestie. Sprawdza i buduje własne „ja”. W Rysunku odnajdujemy ukryte pytania, radości, lęki, miłość i strach.

Dlatego bardzo istotna jest reakcja na rysunek! W rzeczywistości bowiem, ofiarowując obrazek, dziecko przekazuje nam swoje przesłanie. Toteż obojętne spojrzenie bądź brak zainteresowania mogą je głęboko zranić.  Liczy się zresztą nie poziom artystyczny, lecz wyrażenie jego świata wewnętrznego.

Ewolucja rysunku

 0-2 r.ż.

Gdy dziecko uczy się chodzić i utrzymywać równowagę, podejmuje pierwsze próby graficzne. Jest to okres plam i bazgrołów.Przed ukończeniem dwóch lat dziecko gryzmoli, nie odrywając dłoni od podłoża. Rysunki przybierają bardziej lub mniej krągłe kształty spiralne, które staja się koliste czy „jajowate”. Następnie rodzi się pragnienie przedstawienia konkretnego kształtu. Dziecko dostrzega podobieństwo między własnym obrazkiem, a rzeczywistym przedmiotem.

Ok. 2 r.ż. – Realizm przypadkowy.

Dziecko podaje nazwę jakiegoś przedmiotu, pragnie bowiem powiązać swój rysunek z rzeczywistością. Ponieważ jednak dostrzega ono chwilowe podobieństwo, w jednym momencie może przyporządkować mu takie znaczenie, w następnym zupełnie inne.

Dominują: rysowanie kolejno różnych kształtów, przechodzenie od linii  ciągłej do przerywanej,  figura centralna oraz oddzielone od niej inne kształty.

3-5 r.ż. – Realizm nieudany.

Naśladowanie rysunków dorosłych. Dziecko wprawia się w kreślenie niezliczonej ilości małych kształtów. Celem rysunku często nie jest estetyka, lecz zdobywanie doświadczenia i wprawy oraz odkrywanie świata.

Dominują: promienie, słońce, ludzik-głowonóg (koło głowa i odchodzące od niego kreski, przedstawiające ręce i nogi).

5-10 r.ż. Realizm intelektualny.

Dziecko rysuje już nie to, co widzi, lecz to co wie. Przedstawia przedmiot kierując się rozumowaniem.

(!) Zwierze z profilu obdarzone jest dwojgiem oczu.

(!) Plany nakładają się na siebie, tak jakby krajobraz był widziany pod różnymi kątami jednocześnie – np. z lotu ptaka i z przodu.

W tym okres pojawia się również zjawisko przejrzystości. Jednocześnie dostrzegamy to, co wewnątrz, i to, co na zewnątrz.

(!) Dziecko rysuje przedmioty wewnątrz innych przedmiotów.

(!) Przez przezroczyste ściany domu widać meble.

(!) Kończyny postaci są widoczne przez ubrania.

Ok. 7-12 r.ż.

Próba zbliżenia się do rzeczywistości widzialnej.  Jak najwierniej przedstawia to, co widzi, starając się odtworzyć prawdziwe kolory, odległości czy wymiary poszczególnych elementów.

Ok. 13 r.z. pojawiają się kryteria estetyczne i własny styl, które zalezą od osobowości dziecka oraz jego środowiska społeczno-kulturowego.

Jak analizować rysunek

ANALIZA PRAC PLASTYCZNYCH DZIECKA

Wnikliwa obserwacja prac plastycznych dzieci i samego procesu twórczego może pomóc w odczytaniu ich stanu emocjonalnego, poziomu rozwoju intelektualnego, społecznego, sposobu postrzegania świata, a także tego, co jest dla nich istotne, co je cieszy, co niepokoi. Prowadzący zajęcia plastyczne, mający bezpośredni kontakt z dzieckiem w czasie jego pracy twórczej, powinien umieć dostrzegać charakterystyczne znaki rozwojowe czy  emocjonalne zawarte w pracach plastycznych. Zauważone deficyty można wyrównywać, przeciwdziałać niepokojącym zmianom i co bardzo istotne – stymulować sfery lepiej rozwinięte.
Istnieją dwa sposoby analizy prac plastycznych:

  • Analiza treściowa, jak wskazuje sama nazwa, polega na uchwyceniu specyfiki treści interesującej prowadzącego.  Zwraca się w niej uwagę na kolejność rysowanych postaci i elementów, ich wielkość, staranność ich wykonania, rozmieszczenie elementów w stosunku do siebie czy kolorystyka. Ważne jest czy rysunek jest jedno-, dwu- czy wielobarwny ( w sytuacji kiedy dziecko ma do wyboru wiele kolorowych kredek ), a także jaki kolor w nim dominuje.
  • Analiza formalna obejmuje  poziom graficzny: sposób posługiwania się ołówkiem, siłę linii, dynamikę kreski, staranność wykonania elementów pracy, wielkość zużytej powierzchni, wykorzystanie przestrzeni, kolorystykę. Analiza ta uwzględniać może także umiejscowienie i wielkość postaci, emocje, jakie wyrażają w swoich gestach czy mimice, sposób przedstawienia osób i przedmiotów, ich wzajemny stosunek (proporcje, bliskość), ilość nagromadzonych szczegółów oraz całość kompozycji (prosta, zagmatwana), stopień zwięzłości, zajętą przestrzeń na kartce.

W trakcie analizy, aby była ona pełna, należy wziąć pod uwagę pracę jako całość oraz rozważyć kombinacje poszczególnych czynników. Interpretacja powinna także uwzględniać wiek, dojrzałość, stan emocjonalny, tło społeczne, kulturowe i doświadczenia badanej jednostki.

Podstawą diagnozowania jest dobrze zebrany wywiad. Rysunek jest tylko metodą pomocniczą.

Rysunek jest światem samym w sobie; światem popędów, porywów, i pragnień. To wewnętrzny teatr dziecka. Jego emocje mogą być bardzo silne, niekiedy wszakże bardzo krótkotrwałe. Należy zatem zachować ostrożność podczas interpretacji. Dopiero seria rysunków wykonanych przez to samo dziecko pozwala zaobserwować elementy stałe i zmienne oraz drogę jaka obiera. Rysunek nabiera pełnej wymowy, gdy umiejscowimy go na tle większej całości.

(!) Rysunki warto opatrywać datami, na odwrocie zaś zapisywać dziecka komentarze.

Rysunek to wewnętrzny świat dziecka, dlatego też zasługuje na ogromy szacunek. Może on pełnić funkcję oczyszczającego i równoważącego zaworu bezpieczeństwa, dlatego w żadnym wypadku nie należy nakłaniać dziecka, by zmieniło swój sposób rysowania, ani sugerować, że powinno przedstawić coś, co celowo pominęło. Jeśli dziecko cos celowo pomija to należy dopytać jakie emocje, myśli, uczucia budzi w nim ta pomijana rzecz lub osoba.

Rysowanie jest sposobem pozbycia się problemu bądź bolesnej sytuacji i próbą zapanowania nad sobą. Aby zrozumieć i zaakceptować targające nim sprzeczne uczucia, musi poskładać wszystkie fragmenty układanki. Dlatego często dzieci rysują.

Symbolika kolorów

Kolory mają znaczenie psychologiczne. Nie bez powodu jedne barwy nas przyciągają, inne zaś budzą wstręt. W badania ustalono związek między pewnymi kolorami a ich oddziaływaniem na ludzką psychikę i fizjologię. Stwierdzono, że u człowieka, który przebywa przez jakiś czas w otoczeniu jaskrawej czerwieni, wzrasta prędkość uderzeń serca, częstotliwość oddechu i ciśnienie krwi. Jaskrawa czerwień działa podniecająco na układ nerwowy. Barwa niebieska wywołuje spadek ciśnienia, spowolnienie akcji serca i oddechu.

(!) Ani barwa, ani kształt same w sobie nie mają mocy, stanowią jedne z wielu wskazówek. Każdy element należy rozpatrywać w szerszym kontekście. Pamiętajmy też, że każdy wiek charakteryzuje skłonność do wybierania określonych barw.

Np. Czy dziecko miało do wyboru dostateczną ilość kolorów?

Czerwień

Barwa intensywności, działania. Wyraża potęgę pragnień, również seksualnych. Wybierają ja ludzie zdobywczy, agresywni, aktywni. Dziecko przed szóstym rokiem życia używa jej bardzo często. Jest to bowiem okres, w którym nie potrafi jeszcze panować nad swymi popędami.

Kolor niebieski

Wyraża wrażliwość, podatność na bodźce, emocje, zamknięcie w sobie. . Oznacza spokój , wyciszenie, odpoczynek, w skrajnych przypadkach zaś bierność i rezygnację.

 Fiolet

Barwa fioletowa jest mieszanina czerwonej i niebieskiej – wyrażających tendencje przeciwstawne. Symbolizuje niezdecydowanie , wahanie , gotowość do kontaktów niezobowiązujących, lęk.


Kolor Żółty

Kolor światła dziennego i słońca . Symbolizuje spontaniczność, otwartość. Osoby wybierające go szukają rozwiązań , które otwarłyby nowe możliwości im pozwoliły na zrealizowanie oczekiwań i nadziei. Dziecko w wieku ośmiu, dziewięciu lat wybiera go najchętniej. Może również sugerować potrzebę uwolnienia wewnętrznych napięć. Również jasne, ledwo widoczne kolory są próbą ukrycia swych prawdziwych przeżyć.

Zieleń

Wyraża stałość, czasami również postawę sprzeciwu lub oporu. Symbolizuje potrzeby zmysłowe i powodzenie materialne.

Intensywna zieleń w odcieniu niebieskim bądź brązowym oznacza introwersję.

Kolor pomarańczowy

Wyraża radość, wesołość i dynamizm. Stosowany w nadmiarze, podobnie jak czerwień, może oznaczać podniecenie bądź pobudzenie. Czasami jest przejawem pragnienia zwrócenia na siebie uwagi.

Brąz

Reprezentuje uczucia związane z ciałem , zmysłowością. Osoby wybierające ją dążą do zakorzenienia i osiągnięcia poczucia bezpieczeństwa w prostym środowisku ( np. rodzinnym) nie są indywidualistami. Brudne odcienie preferują maluchy, zwłaszcza w okresie treningu czystości. Stosowany do 6 r.ż.- w mniejszym bądź większym stopniu. Po 6.r.ż. może oznaczać rodzaj regresji.

Róż

Wyraża uczuciowość, pozbawioną żarliwości i agresji barwy czerwonej. Przejawia czułość i łagodność.

Czerń

Jest negacją koloru. Zawiera w sobie smutek i rozpacz, jeśli się jej używa w nadmiarze. Drobne czarne plamki oznaczają lęk. Wyraża negację, niepokój, śmierć i brak nadziei.

Szara

Jest neutralna : ani jasna, ani ciemna, wyprana z wszelkich tendencji psychologicznych . Osoby ją wybierające nie chcą się angażować, podlegać wzruszeniom, są ostrożni, umiarkowani, chcą by się nimi opiekowano.

Przy interpretowaniu należy brać pod uwagę cały obrazek, a nawet cykl rysunków. Opieranie się na jednym szczególe jest błędem i nie służy diagnozie.

(!) Może się zdarzyć, że dziecko odczuwa potrzebę wypróbowania danego koloru w chwili, gdy go „odkrywa”

Przewaga ciepłych barw (czerwień, pomarańcz, róż, żółć) – ekstrawersja, dążenie do kontaktu.

Przewaga zimnych barw ( błękit, zieleń, szarość, czerń) – skłonność do introwersji, rezerwa, nieśmiałość.

Brak kolorów – pustka uczuciowa, trudność w wyrażaniu uczuć.

Duża ilość białych plam – bogate życie wewnętrzne, skłonność do ucieczki w świat marzeń, ograniczony kontakt z rzeczywistością.

Znaczna część rysunku pozostawiona bez koloru – tabu, zakaz, coś przemilczanego.

Wykorzystanie przestrzeni

Górna część kartki – świat marzeń, wyorani, duchowości, ucieczki.

Dolna część kartki – tendencje depresyjne, poczucie zagrożenia, świat nieświadomych doznań.

Lewa strona kartki – symbol przeszłość, więź z matką.

Prawa strona kartki – symbol przyszłości, więź z ojcem.

Zbyt blisko prawej lub lewego brzegi kartki – nadmierne przywiązanie do ojca lub matki.

 

Kreska

Silne, mocne, gwałtowne linie à ekstrawertyzm, pewność siebie, nadpobudliwość ruchowa. Słabe, drżące, ledwo widoczne, niewyraźne linie à introwertyzm, poczucie niepewności, nieśmiałość, lęk, zahamowanie.

Zarysowanie wcześniej stworzonego rysunku à poczucie niskiej wartości, brak pewności siebie, tendencje depresyjne.

Niski poziom staranności à silne napięcia psychiczne.

Wysoki poziom staranności à- dobre przystawanie, wielostronny rozwój.

Linia przerywana àzahamowania, niezdecydowanie.

 



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: