Muzyka źródłem inspiracji twórczej aktywności plastycznej przedszkolaków – propozycje zajęć integracyjnych

Twórczość plastyczna jest dla dziecka specyficzną formą poznawania świata. Jest ekspresją i transformacją doświadczanej rzeczywistości oraz formą wyrażania przez dziecko swojej osobowości. Ale i na odwrót – sztuka może stanowić także okazję do kształtowania osobowości i postaw dziecka.

Zadanie to znakomicie spełnia, w warunkach wychowania przedszkolnego, integracja treści plastycznych i muzycznych. Obie dziedziny: plastyka i muzyka są dla dziecka terenem zdobywania nowych wiadomości, doświadczania nowych przeżyć i wrażeń, służą wyzwalaniu twórczej postawy, i to nie tylko w zakresie plastyki czy muzyki, ale we wszystkich formach działalności dziecka, w jego stosunkach ze światem zewnętrznym. Czy twórczość plastyczna dzieci może być ciekawsza, gdy inspiracją do niej staje się muzyka?

Literatura wymienia różne formy integracji, łączące słuchanie muzyki z jej plastyczną interpretacją (M. Przychodzińska):

Malowanie piosenek, których dzieci słuchają (przy czym uwaga dzieci musi być skierowana zarówno na słowa, jak i na muzykę – jej tempo, rytm, typ melodii, grę barw, głos i akompaniament, a przede wszystkim na określoną przez te czynniki emocjonalną jakość utworu, która powinna znaleźć odbicie w rysunkach dzieci.

Malowanie “treści” zawartej w słuchanym utworze instrumentalnym bez słów. Treść nie jest tu podana jednoznacznie. Wynika z tytułu utworu, nastroju, tempa, typu melodyki, harmonii, barwy i sposobu wykonania. Dla dzieci utwór jest najłatwiej zrozumiały, jeśli określają go: rytm, tempo i dynamika.
Dzięki tym elementom muzyka najwyraźniej kojarzy się dzieciom ze zjawiskami występującymi w świecie zewnętrznym i z ludzkimi uczuciami.

Malowanie tematu, który niejako narzuca się wyobraźni dziecka po wysłuchaniu utworu, gdy nie znany jest jego tytuł. W tych zajęciach dzieci kojarzą sobie utwór z różnymi sytuacjami charakteryzującymi się podobnym typem ruchu i dynamiki, a więc przebiegu.

W wymienionych zajęciach integracyjnych występuje dowolna interpretacja tematyczna, tj. kojarzenie ze słuchanym utworem różnych treści, ale też trafne określanie zasadniczego charakteru utworu, świadczące o słyszeniu całej formy, elementów muzyki, wśród których szczególne znaczenie mają dla dzieci rytm, dynamika, tempo i barwa.

Skojarzeń dzieci dotyczących interpretacji utworu nie należy oceniać w kategoriach: prawidłowe – nieprawidłowe, choć tylko niektóre odpowiadają tytułom nadanym przez kompozytora. Nie chodzi przecież o odgadywanie tytułu, ale o odczucie charakteru ruchu i melodii.

M. Przychodzińska proponuje natomiast, wśród zajęć przeznaczonych dla starszych dzieci (10-14-letnich), także takie, które można realizować w przedszkolu.

Malowanie nastroju słuchanego utworu, ale nie tylko przez przedstawienie plastyczne przypisywanej mu treści, lecz także przez przeniesienie pewnych środków wyrażania muzycznego na wyrażanie plastyczne. Np. słuchanie utworów kontrastowych: o niskich dźwiękach i wolnym tempie oraz utworów wykonywanych w górnym rejestrze tonów, lekko, w szybkim tempie, a następnie wybór środków, narzędzi do pracy plastycznej: piórko i tusz, patyk i farba itp. i “rysowanie” nastroju w formie bądź obrazka przedstawiającego, bądź abstrakcyjnego układu plam, kresek, linii. Dzieci obrazują w tym przypadku zmieniające się nastroje utworu przez wybór koloru i faktury.

Plastyczna interpretacja różnych rodzajów metrum i rytmu muzycznego.

Przenoszenie dynamiki muzycznej na formy plastyczne. Dzieci oddają to poprzez ton i walor rysunku.

Układ linii melodycznej w piosence czy fragmencie utworu instrumentalnego, a linia i jej układy w obrazie.

Tempo utworu muzycznego wyrażane bezpośrednio pod wpływem aktualnego wrażenia rzucaniem plam barwnych na papier. Jest to najczęściej ekspresja typu abstrakcyjnego.

Barwa muzyczna powstała z użycia rejestru (wysokiego lub niskiego) wyrażona walorem jasnym lub ciemnym. Dzieci w sposób naturalny kojarzą sobie dźwięki wysokie z barwami jasnymi, a dźwięki niskie z ciemnymi.

Relacje dźwięków wysokich i niskich, ich układy w utworze muzycznym a kształty przestrzenne w utworach plastycznych.

Zarejestrowanie przy pomocy ornamentu fakturalnego wybraną techniką plastyczną “kolorystycznego” przebiegu utworu muzycznego, to znaczy zauważenie barw różnych instrumentów występujących fragmentami solo na tle zespołu lub barw zespołowo brzmiących instrumentów.

Plastyczne wyrażanie formy utworu muzycznego (np. ABA, ronda, wariacje, itp.).

Łączenie twórczych działań plastycznych dziecka przez integrację z muzyką jest ciekawą formą pracy. Wiek przedszkolny to okres ścisłego związku między działalnością twórczą a zabawą, w którym dziecko wypowiada się w nieustannie zmieniających się formach ekspresji. Chętnie rysuje, śpiewa, ale jednocześnie odczuwa potrzebę ruchu, powodowane chęcią przechodzenia z jednego działania w drugie. Malując lub rysując wyraża swoje własne stany uczuciowe. Poprzez takie zajęcia możemy nie tylko poznać te uczucia, ale także mieć na nie wpływ. Zajęcia ekspresyjne, twórcze ujawniają i rozładowują wewnętrzne napięcia oraz uzewnętrzniają przeżycia dzieci, stając się cennym czynnikiem terapeutycznym w łagodzeniu dziecięcych lęków i zahamowań.

Warunki decydujące o powodzeniu zajęć plastyczno- muzycznych to:

  • umiejętne pozostawienie dzieciom swobody działań,
  • wytworzenie odpowiedniego klimatu potrzebnego do odbierania i wyrażania przeżyć artystycznych,
  • umiejętne pobudzanie dzieci do twórczości, do samodzielnych poszukiwań,
  • dobór odpowiedniej muzyki,
  • dyskretne uczestniczenie w twórczej pracy plastycznej dzieci,
  • dobór odpowiednich technik plastycznych,
  • zapewnienie dzieciom satysfakcji z działań i akceptacja efektów,
  • obserwacja zachowania się dzieci podczas zajęć: ich zaangażowania oraz radości tworzenia lub trudności i zahamowań.

Realizacja zajęć wg opracowanych scenariuszy lub wykorzystanie ich jako inspiracji do własnych pomysłów i poszukiwań pozwala na wyzwolenie twórczej aktywności dzieci, jest elementem rozwijającym i kształtującym sferę uczuć, procesy poznawcze, myślenie. Kształtuje otwartość wobec świata zewnętrznego i świata własnych uczuć.

Nie należy jednak stosować zajęć plastyczno-muzycznych jako jedynej formy przybliżania dzieciom muzyki tzw. absolutnej. By mogły one odkryć właściwe piękno, by kiedyś jako dorośli już odbiorcy nie byli uzależnieni od skojarzeń literackich czy wizualnych, kierując tym samym uwagę na treści zawarte w samej muzyce – musimy dostarczać im wielorakich bodźców i stwarzać różnorodne sytuacje kontaktu z muzyką. Także te najprostsze: podczas relaksu poobiedniego, czy wyciszenia po intensywnych zajęciach – jako elementy
muzykoterapii.

opracowała:
Beata Piasecka

SCENARIUSZ 1
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: PLASTYCZNA INTERPRETACJA RYTMU MUZYCZNEGO
TECHNIKA PLASTYCZNA: KOMPOZYCJA Z BIAŁYCH KÓŁ NA WIELOBARWNYM TLE

POMOCE: instrumenty perkusyjne do wyboru dla każdego dziecka, magnetofon, utwór Camille’a Saint- Saens’a „Kangury” z cyklu „Karnawał zwierząt”, kolorowe kartony, koła różnej wielkości, wycięte z białego papieru, klej.

PRZEBIEG:

1. Zabawa słowno-rytmiczna z wykorzystaniem przysłowia:
“KWIECIEŃ PLECIEŃ, BO PRZEPLATA, TROCHĘ ZIMY, TROCHĘ LATA”

Dzieci recytują je starając się zastosować różne rytmy wypowiadanych słów, np.:

KWIE-CIEŃ PLE-CIEŃ BO PRZE-PLA-TA TRO-CHĘ ZI-MY TRO-CHĘ LA-TA.
8 8 8 8 8 8 8 8 4 4 4 4 4 4 4 4

KWIE-CIEŃ PLE-CIEŃ BO PRZE-PLA-TA TRO-CHĘ ZI-MY TRO-CHĘ LA-TA
4 4 4 4 8 8 8 8 4 4 4 4 8 8 8 8

KWIE-CIEŃ PLE-CIEŃ BO PRZE-PLA-TA TRO-CHĘ ZI-MY TRO-CHĘ LA-TA

4 4 4 4 4. 8 8 8 4 4 4 4 4. 8 8 8

2. Próby powtarzania z całą grupą proponowanych przez dzieci rytmów:
– recytacja,
– odtwarzanie ich na instrumentach perkusyjnych.
3. Wzbogacenie zabawy o elementy ruchu:
– dzieci proponują określone ruchy i wykonują je w ustalonej po sobie kolejności w rytmie wypowiadanych słów, np.: wypowiadając w rytmie ćwierćnutowym słowa “kwie-cień ple-cień bo prze-pla-ta” wykonują tzw. młynki rękoma naśladując ruch przeplatania i zachowując rytm, przy słowach “tro-chę zi-my” klaszczą po dwa razy z prawej i po dwa razy z lewej strony na wysokości bioder, a przy słowach “tro-chę la-ta” – klaszczą podobnie, ale nad głową.
4. Zabawa w echo.
Nauczycielka objaśnia zabawę: Echo, jak wiecie, słynie z tego, że potrafi powtórzyć dokładnie wszystkie dźwięki. Czy spróbujecie być echem? Z pomocą „czarodziejskiej różdżki” zamieniam was w ECHO.
Nauczycielka podaje prosty rytm do powtórzenia, następne nieco trudniejsze.
Uatrakcyjnieniem zabawy będzie propozycja powtarzania tego samego rytmu, ale z kilkoma instrumentami równocześnie w połączeniu w pary lub zespoły o różnym składzie.
5.Muzyczna zagadka
Nauczycielka prosi, aby dzieci wysłuchały krótkiego utworu muzycznego opowiadającego o zwierzętach i spróbowały pokazać, w jaki sposób one się poruszały.
Dzieci słuchają utworu Camille’a Saint- Saens’a „Kangury” z cyklu „Karnawał zwierząt” naśladując charakterystyczny, wciąż powracający dość szybki rytm i podskakują w różnorodny sposób. Reagują na zmiany rytmu: zatrzymują się, „nasłuchują”, „obserwują” otoczenie lub chowają się i wyglądają czasami, by powrócić do radosnych podskoków, gdy powraca również rytmiczny motyw wesołych ćwierćnut.
Propozycji rozwiązania zagadki może być wiele: skaczące żabki, które chowały się przed bocianem, zajączki nasłuchujące trzasku gałązek, wróbelki skaczące na piasku, koniki polne wśród traw i wiele innych. Najlepiej dyplomatycznie rozstrzygnąć wątpliwości – uznając, że to pewnie wszystkie te zwierzęta było słychać.
6.Kompozycja z białych kół.
Dzieci mają do dyspozycji duże kolorowe kartony oraz wiele wyciętych z białego papieru kółek małych i dużych. Kartony mogą być zarówno na stolikach, jak i na podłodze (zawsze odpowiednio zabezpieczonej) czy na sztalugach.
Nauczycielka zaprasza dzieci do wysłuchania muzyki raz jeszcze i w trakcie – układania na kartonach kółek tak, jak skaczę zwierzątka (tzn. zgodnie z rytmem).
Kiedy dzieci ułożą swoje kółka, przyklejają je.
Prace dzieci – uzyskamy prace o dużych walorach artystycznych, gdzie naklejone białe koła utworzą na barwnym tle kontrastowe kompozycje, dziwne wzory, kształty, być może wywołujące skojarzenia ze zwierzętami czy przedmiotami, a równocześnie powinny być graficznym odwzorowaniem rytmu muzycznego słuchanego utworu: małe kółka blisko siebie,
tylko czasami przedzielone dużymi kołami bardziej od siebie oddalonymi. Będzie to odpowiednikiem zmian rytmu z szybkiego, ćwierćnutowego, na wolniejszy.

oznaczenia rytmu:
4 – ćwierćnuta
4. – ćwierćnuta z kropką ( przedłużenie o pół wartości nuty)
8 – ósemka

SCENARIUSZ 2

GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: PRZENOSZENIE DYNAMIKI MUZYCZNEJ NA FORMY PLASTYCZNE
TECHNIKA PLASTYCZNA: USYPYWANKA Z PIASKU
MIEJSCE: I.TARAS LUB OGRÓD PRZEDSZKOLNY
II.SALA + OGRÓD PRZEDSZKOLNY- do wyboru

POMOCE: magnetofon, dowolny utwór muzyczny o zmiennej dynamice, np.: fragment koncertu “Cztery pory roku” Antonio Vivaldiego, kilka świec, balonik i wiaderko z suchym piaskiem dla każdego dziecka.

PRZEBIEG:

1.Zabawy z akompaniamentem pianina i nagrań odgłosów nasilającego się i cichnącego wiatru.
Nauczycielka zwraca dzieciom uwagę na zróżnicowanie natężenia akompaniamentu.
Dzieci po wysłuchaniu nagrania dzielą się wrażeniami:
– zauważają, że wiatr rozwiał silnie, hucząc i wyjąc, a potem stopniowo cichł i słabł.
Nauczycielka proponuje, aby dzieci pokazały, jak zachowują się gałęzie drzew i młode trawy na takim wietrze.
Dzieci decydują, czy są:
– “drzewami”, stoją w miejscu wyciągając ku górze szeroko rozpostarte ramiona, kołysząc nimi i wymachując z różną siłą i różną obszernością ruchów, w zależności od siły wiatru,
– “trawami”, kładą się, wykonują ruchy jedynie rękoma uniesionymi ku górze,
– na spacerze, kulą się i chowają głowy, gdy wiatr przybiera na sile lub biegają i podskakują radośnie, gdy wiatr cichnie.
Choć różnorodna będzie interpretacja ruchowa muzyki, to pozwoli dzieciom zaobserwować i odtworzyć dynamikę i reagować na jej zmiany.
2. „Świeca” – zabawa badawcza
Nauczycielka ustawia płonącą świecę na niewielkiej odległości od siebie i dmucha na nią raz słabiej, raz silniej.
Dzieci obserwują płomień świecy wyginający się, pochylający lub gasnący pod wpływem strumienia powietrza. Próbują same badać zależność zachowania się płomienia i siły strumienia powietrza. Formułują samodzielnie wnioski.
3.”Dmuchany balonik” – zabawa ilustracyjna
Nauczycielka daje dzieciom nadmuchane baloniki i wyjaśnia, że należy dmuchać w nie tak, jak podpowiadać będzie muzyka:
– delikatnie, gdy będzie spokojna, cicha i powolna,
– mocno, wdmuchując silnie powietrze, gdy siła muzyki będzie rosła.
Dzieci starają się dmuchać w balonik wg “podpowiedzi” muzycznej i obserwują, jaki skutek wywołuje silne dmuchanie (balonik szybko rośnie), a jaki – słabe (balonik rośnie znacznie wolniej).
4. „Usypywanka z piasku” – działania plastyczne
Jeśli dotychczasowa część zajęć odbywała się w sali, to teraz zajęcia powinny być przeniesione do ogrodu ze względów porządkowych.

Nauczycielka rozdaje dzieciom wiaderka wypełnione suchym piaskiem. Zaprasza je do wysłuchania krótkiego utworu muzycznego, np. fragmentu koncertu „Cztery pory roku” Antonio Vivaldiego i prosi, by spróbowały sypać piasek na asfalt tak, jak podpowiada muzyka:
– bądź cienkim pasemkiem, bądź całymi garściami tworząc grube pasma,
– czy niskie i wysokie kopczyki,
– lub małe kółeczko i duże plamy piasku.

Na zakończenie dzieci oglądają wszystkie prace, podziwiają przedziwne kształty i wzory, starając się jednocześnie odszukiwać te miejsca, które oznaczały muzykę spokojną, cichą, powolną oraz te, gdzie siła i dynamika muzyki rosła.

SCENARIUSZ 3
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: DŁUGOŚĆ TRWANIA DŹWIĘKU – PLASTYCZNE WYRAŻANIE

TECHNIKA PLASTYCZNA: MALOWANIE PALCEM, PĘDZLEM LUB PATYKIEM OWINIĘTYM WATĄ (do wyboru) NA DŁUGICH PASACH PAPIERU

POMOCE: duże plansze przedstawiające zwierzęta mieszkające w ogrodzie zoologicznym rozwieszone w sali na ścianach i na sztalugach np.: żółw, akwarium ze ślimakami i rybkami, kanarki, tygrys, magnetofon, nagrania wybranych utworów Camille’a Saint- Saens’a z cyklu „Karnawał zwierząt”: Żółwie, Kangur, Słoń, Akwarium, Osobistości z długimi uszami, Łabędź, opaski na głowę z emblematami zwierząt dla każdego dziecka, długie arkusze papieru ( może być surowa tapeta), pędzle, patyki z tamponami waty i farby.

PRZEBIEG:

I. Wycieczka do ZOO
1. Opowieść ruchowa
Dzieci chodzą po sali zatrzymując się kolejno przed rozwieszonymi na ścianach i sztalugach planszach przedstawiających zwierzęta.
Nauczycielka zachęca, by dzieci naśladowały np.
– przy terrarium z żółwiami ich powolne, ślamazarne ruchy,
– przy akwarium posuwiste ruchy ślimaków i szybkie, zwinne – rybek
– drobne podskoki przy klatce kanarka
– płynne i sprężyste, “kocie” ruchy tygrysa itd.
Towarzyszy temu zróżnicowany akompaniament pianina – dostosowany długością dźwięków do charakteru ruchów kolejnych zwierząt.
2.Zabawa przedstawiająca
Nauczycielka rozdaje dzieciom emblematy (w formie opasek na głowę) przedstawiające zwierzęta: żółwia, słonia, kangura, rybki, zająca, łabędzia.
Dzieci słuchają krótkich fragmentów utworów Camille’a Saint- Saens’a z cyklu „Karnawał zwierząt” samodzielnie odgadują, które zwierzęta muzyka zaprosiła właśnie do zabawy. Dzieci włączają się kolejno do zabawy na środku sali, naśladują przedstawiane przez siebie zwierzęta
(takie, jakie widnieją na ich emblematach).
II. Jak słyszysz muzykę?
Chwila relaksu.
Nauczycielka zachęca dzieci do umotywowania swojej decyzji o włączeniu się do zabawy właśnie w tym, a nie innym momencie.
Dzieci charakteryzują muzykę pod względem czasu trwania dźwięku, ponieważ wypływa to w sposób naturalny z porównania z ruchami zwierząt.
– utwór „ŻÓŁWIE” – niskie, leniwie rozlewające się dźwięki sprawiają wrażenie powolności, ociężałości i ospałości, kojarzą się z żółwiem, a jednostajny, szybszy nieco rytm w oddali potęguje jeszcze wrażenie powolności dźwięków o długim czasie trwania;
– utwór „SŁOŃ” – dość pogodny, choć podkreśla stateczność ruchów słonia, a dodatkowe efekty instrumentów dętych i kontrabasu nie pozostawiają wątpliwości, że to portret tego „trąbiastego” osobnika;
– utwór „KANGUR”- są tu dźwięki zarówno krótkie, sugerujące pospieszne skoki, jak i dłuższe – jakby momenty odpoczynku przed kolejną serią skoków;
– utwór „AKWARIUM” – delikatna linia melodyczno wywołuje wrażenie plusku wody, falowania, drobnych, zwinnych ruchów – np. rybek (szybkie, krótkie dźwięki) i ślimaków (delikatne, ale dłuższe);
– utwór „OSOBISTOŚCI Z DŁUGIMI USZAMI” – słychać biegające, kicające zajączki, które umykają za krzaczka, gwałtowne, szybkie, krótkie, urywane, wysokie dźwięki, które momentami są przedłużane, jakby zając odbił się od ziemi i wykonał długi sus.
– utwór „ŁABĘDŹ” – sugestywnie “falująca” muzyka, płynna, spokojna. Dźwięki powoli rozlewają się, łączą ze sobą zachowując jakby ciągłość ruchu urozmaiconą jego falowaniem.
III. Malujemy muzykę!
3. „Malowanie” palcem w powietrzu.
Słuchając ponownie krótkich fragmentów muzycznych dzieci starają się „malować” palcem lub dłonią w powietrzu naśladując w sposób graficzny ruchy zwierząt.
Nauczycielka zwraca im uwagę na to, czy ruchy są długie, czy krótkie, tak samo, jak dźwięki. W ten sposób wypracowuje się umowny sposób plastycznej, czy graficznej notacji czasu trwania dźwięku.
Dziecko dowolnie wybiera zwierzątko, którego ruchy “maluje”. Wspólnie z nauczycielką zastanawia się, czy ruchy są długie, czy krótkie, np. czy zając skacze blisko ( krótkie dźwięki), czy daleko ( długie).
4. Nasz muzyczny notesik
Technika – do wyboru przez dzieci z podanych wyżej.
Wspólnie notujemy nasze uzgodnienia w formie plastycznej słuchając muzyki. Mogą to być:
7 ł u k i o zróżnicowanej długości i wysokości, w zależności od odległości i wysokości „skoków”,
7 l i n i e p o z i o m e różnej długości,
7 k r e s k i p i o n o w e ułożone blisko siebie,
7 l i n i e f a l u j ą c e,
7 n i e r e g u l a r n i e prowadzone linie o znacznej grubości łagodnie zmieniające kierunek, itp.
5. Po zakończeniu pracy można omówić je z dziećmi odgadując długości dźwięków np. z wykorzystaniem “murmurando” lub pianina.

SCENARIUSZ 4
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: BARWA MUZYCZNA: PLASTYCZNE WYRAŻANIE JASNYM I CIEMNYM WALOREM
TECHNIKA PLASTYCZNA: MALOWANIE BARWNYMI PLAMAMI
POMOCE: pianino, plansze przedstawiające zwierzęta: krowa, kaczka, konik, pies, kot, folia do zabezpieczenia połogi, duże kartony do malowania, pędzle, patyki i gałązki, instrumenty perkusyjne i melodyczne.
PRZEBIEG:
1. Parada zwierząt
Dzieci zajmują miejsca na dywanie w dwu grupach – podział dowolny w sposób spontaniczny.
I. grupa – naśladuje ruchomi ciała zwierzęta pokazywane przez nauczycielkę na kolejnych planszach,
II. grupa – naśladuje głosy tych zwierząt,
Urozmaicenie – nauczycielka eliminuje plansze i zamienia zadania grupom:
II. grupa – naśladuje zwierzęta (wybrane przez nich),
I. grupa – odgadują, co to za zwierze i dobierają odpowiednio głosy zwierząt.
2. Muzyczno zagadka
Nauczycielka gra na pianinie fragmenty muzyki improwizowanej, charakteryzując się.
1) dźwiękami jasnymi, lekkimi, granymi w wysokim rejestrze w szybkim tempie,
2) melodią równomiernie falującą, opartą na granych w średnim rejestrze pasażach,
3) niskimi, ciężkimi akordami wykonywanymi w wolnym tempie, w niskim rejestrze.
Nauczycielka pyta: Kto przyszedł na polankę w lesie? – po zagraniu kolejnych fragmentów.
Dzieci zgłaszają swoje propozycje, np.:
fragment 1) konik polny, myszka, zajączek, motylek, ptaszek, pszczółka, motywując wybór wesołym, lekkim charakterem muzyki. Nauczycielka zwraca uwagę dzieci na barwy – muzyka opowiada, że na polance świeci słońce, jest jasno i kolorowo.
fragment 2) ptaki w locie,
fragment 3) smutny miś, zmęczony człowiek. Wszystko jest ciemne, pewnie pada deszcz.
3. „Kolorowe plamy” – odczuwanie barwy dźwięków.
zabawa inspiruje do szukania związków i podobieństw pomiędzy barwą w muzyce o barwą w plastyce.
Organizacja zabawy w różnych miejscach sali, na podłodze rozsypane są barwne “plamy”:
* żółcie, zielenie, pomarańcze – w jasnych, żywych odcieniach
* zszarzałe błękity, beże
* ciemne brązy, granaty, szarości i kolor czarny.
Nauczycielka gra takie fragmenty muzyki, jak poprzednio i prosi dzieci, by wybrały to miejsce w sali, gdzie znajdują się kolory najbardziej pasujące do słuchanej muzyki.
4. Kolorowa muzyka – malowanki- chlapanki- pryskanki
Organizacja zabawy: na zabezpieczonej folią podłodze rozłożone są kartony do malowania, pojemniki z farbami, pędzle, patyki i gałązki do chlapania.
Nauczycielka prosi dzieci, żeby namalowały muzykę wesołą lub smutną Zachęca je do swobodnego pryskania, chlapania, malowania barwnych plam i zacieków.
5. „Odczytywanie muzyki”
to część zajęć może odbyć się np. po spacerze, gdy prace dzieci dobrze wyschną i będzie można zorganizować ich wystawę.
Dzieci oglądając prace próbują “odczytać” dźwięki zaklęte w kolorach. Wykorzystują do tego instrumenty perkusyjne i melodyczne metodą prób i błędów dobierając ich brzmienie do walorów kolorystycznych wybranej pracy.

SCENARIUSZ 5

GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: UKŁAD LINII MELODYCZNEJ I LINII W OBRAZIE
TECHNIKA PLASTYCZNA: PRZEPLATANKA Z KOLOROWEJ WŁÓCZKI
POMOCE: kosmoludek – SPRĘŻYNEK (dziecięca zabawka – sprężyna schodząca ze schodów z umocowaną na jednym końcu głową), magnetofon, utwory S.GENTEROWEJ „TANIEC NIEDŹWIADKÓW” I „TANIEC MUSZEK”,
płytki ze styropianu, w które powbijane są pineski z wysokimi główkami, pocięte dość długie fragmenty kolorowych włóczek.


PRZEBIEG:
1.Przybysz z MUZPLANETY
Nauczycielka przedstawia dzieciom kosmoludka – przybysza z MUZPLANETY. Zachęca dzieci do wybrania mu imienia, zwracając uwagę na jego charakterystyczny wygląd. Spośród zgłoszonych propozycji dzieci wybierają jedną, np. „SPRĘŻYNEK”;
Dzieci dowiadują się, że Sprężynek jest wesoły i uwielbia muzykę, o kiedy ją słyszy – nie może powstrzymać się od pląsów i tańca. Sympatyczny gość zaprasza dzieci do zabawy przy muzyce i obiecuje pokazać im swój ulubiony taniec fragmenty utworów S.GENTEROWEJ „TANIEC NIEDŹWIADKÓW” I „TANIEC MUSZEK”- pierwszy charakteryzuje się niskimi, ciężkimi dźwiękami wykonywanymi w wolnym tempie, drugi natomiast ma równomiernie falującą melodię wykonywaną w górnym rejestrze fortepianu w jednolitym, szybkim tempie. Nauczycielka zwraca uwagę dzieci na dziwny sposób poruszania się przybysza – tylko w górę, wyciągając sprężynę stopniowo coraz wyżej, lub w dół, ściskając ją. Na pytanie o to odpowiada, że na jego planecie wszyscy tak się poruszają: “rosną”, gdy muzyka wznosi się i maleją, gdy muzyka “opada”.
Dzieci wraz ze Sprężynkiem naśladują wznoszące się i opadające ruchy melodii za pomocą dłoni zaznaczając w ten sposób zmiany wysokości dźwięku i wskazując kierunek linii melodycznej.
2. Opowieść ruchowa do muzyki
Nauczycielka zachęca dzieci do wysłuchania obu ww. utworów w całości podając ich tytuły i zachęcając dzieci do pokazywania ruchem, jak może wyglądać taniec niedźwiadków, a jak tańczące muszki.
3. Przeplatanka z włóczki
Organizacja zabawy: dzieci dostaję styropianowe płytki, w które powbijane są pinezki z wysokimi główkami i kolorowe włóczki.
Nauczycielka wyjaśnia: będziemy “zapisywać” muzykę. Kiedy usłyszycie wysokie dźwięki – będziecie zaczepiać włóczkę wokół pinesek umieszczonych wysoko na płytce, jeśli niskie – u dołu.
Dzieci słuchając najpierw jednego, a potem drugiego utworu, wykonują swoje przeplatanki na tej samej płytce, raz wysoko, a potem nisko, wykorzystując różne kolory włóczki.

SCENARIUSZ 6
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: PLASTYCZNE WYRAŻANIE FORMY UTWORU MUZYCZNEGO .
TECHNIKA PLASTYCZNA: INSTALACJA
POMOCE: magnetofon, mikrofon, kaseta do nagrywania, emblematy dla dzieci przedstawiające różne rodzaje zegarów (na rękę, budzik, zegar ścienny z kukułką i zegar stojący z kurantem), utwór MAURICE RAVELA „BOLERO”,
cztery pudła tekturowe, gazety i kolorowe czasopisma.
PRZEBIEG:
1. Zabawa „Solista i chór”.
Nauczycielka przypomina dobrze znaną dzieciom piosenkę. Następnie proponuje wykonanie piosenki przez dzieci, np. w następujący sposób:
I zwrotka – solista
każda następna – wzbogacona o jakiś nowy element:
II – solista i chór 5 chłopców,
III – solista, chór i dzieci grające na bębenkach,
IV – solista, chór I perkusiści na tle akompaniamentu pianina.
Nauczycielka nagrywa całość na kasetę, by następnie wysłuchać z dziećmi kolejnych faz wykonania utworu. Zachęca dzieci do wypowiadania się na temat wysłuchanego utworu prowadząc rozmowę tak, by zauważyły, że w nagraniu słychać coraz to więcej dźwięków, odgłosów; by dostrzegły związek: więcej wykonawców – więcej różnorodnych dźwięków.
2. „U zegarmistrza” – zabawa „muzyka zegarów”.
Nauczycielka pokazuje dzieciom ilustracje przedstawiające różne rodzaje zegarów: na rękę, budziki, zegary ścienne z kukułką.
Dzieci naśladują dźwięki wydawane przez ich mechanizmy:
7zegarki na rękę – cichutko cykają w szybkim tempie “cyk, cyk, cyk”,
7budziki – cykają nieco wolniej i głośniej “cyk…,cyk…,cyk…”,
7zegar z kukułką oznajmia godziny “ku-ku, ku-ku”,
7zegar z kurantem wybija godziny “bimm-bamm, bimm-bamm”.
Takie właśnie dźwięki słychać u zegarmistrza.
Nauczycielka rozdaje dzieciom emblematy przedstawiające różne rodzaje zegarów i prosi o dobranie się w grupki wg rodzaju obrazka. Z każdą grupką ustala krótko – jakie dźwięki wydają dzieci- zegarki.
Zabawa polega na kolejnym włączaniu się poszczególnych odgłosów zegarków wg instrukcji nauczycielki przekazywanej za pomocą pokazywania kolejnych obrazków.
Dzieci mogą wzbogacać wykonanie “muzyki zegarów” ruchami, np. kiwając się no boki, wymachując ramionami itp.
3.Słuchamy chóru instrumentów
Dzieci słuchają fragmentu utworu MAURICE RAVELA “BOLERO” – początkowy fragment zawierający temat muzyczny wybijany przez bębenek baskijski i prostą melodię, potem fragment grany przez flet i kolejne rozwinięcie tematu przez trąbkę.
Nauczycielka pyta: w której części słychać było więcej instrumentów?
Na koniec dzieci wysłuchują ostatniego fragmentu utworu z całym chórem instrumentów smyczkowych.
4. „Pudełka muzyki”
Organizacja: cztery kartonowe pudła tej samej wielkości, przy każdym kilkoro dzieci i plik kolorowych gazet.
Objaśnienie: to są pudełka muzyki, wypełnijcie je tak, by zawierały jej tyle, ile waszym zdaniem zawiera fragment melodii, którą usłyszycie. Każde pudełko, to inny fragment. Wypełnijcie pudła kulami ugniecionymi z gazet.
Po ukończeniu zabawy dzieci ustawiają pudła w kolejności.
Nauczycielka: które pudło powinno stać pierwsze?
Dzieci – to, w którym jest najmniej papierowych kul, bo w pierwszym fragmencie słychać tylko bębenek,
– w drugim nieco więcej kul, bo słychać także flet,
– w trzecim jeszcze więcej,
– o ostatnie będzie pudło pełne kul.

SCENARIUSZ 7
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: PLASTYCZNE WYRAŻANIE LINII MELODYCZNEJ I NASTROJU MUZYKI
TECHNIKA PLASTYCZNA: KOLAŻ
POMOCE: magnetofon, utwór CAMILLE’A SAINT- SAENS’A „ŁABĘDŹ”, worek zawierający miękkie, puszyste przedmioty, np.: miś-maskotka, kawałki waty, futerko, piórka, miękkie piłeczki; zwitki wat piórka i kartki papieru dla wszystkich dzieci, kartony z naklejoną błękitną krepiną udrapowaną w fale, klej, pędzle do kleju, materiały do przyklejania: puch ptasi, wata, pióra, krepina, druciki, kapsle, sprężynki.
PRZEBIEG:
1. „Tajemniczy worek”.
(worek zawiera przedmioty miękkie, puszyste, o okrągłych kształtach, gładkie, lekkie: miś-maskotka, kawałki waty, włóczki, futerko, piórko, miękkie piłeczki)
Nauczycielka prezentuje worek z tajemniczą zawartością i zachęca dzieci, by spróbowały dowiedzieć się, co się w nim kryje. Z góry określa jedną regułę, która powinna być bezwzględnie przestrzegana: NIE WOLNO ZAGLĄDAĆ DO TAJEMNIGZEGO WORKA, można jedynie włożyć tam rękę i dotykiem rozpoznać znajdujące się tam przedmioty.
Dzieci kolejno podchodzą i dotykając przedmiotów w worku, próbują najpierw opisać słowami swoje odczucia dotykowe, a potem wydobywają je jeden po drugim.
2. Zabawy kształtujące wrażliwość dotykową i płynność ruchów.
Nauczycielka daje każdemu dziecku zwitek waty i prosi, by przez chwilę bawić się nim dowolnie. Pyta: Czy wata jest ciężka? – sugerując delikatną manipulację kłębuszkiem.
Następnie dzieci bawią się piórkiem i kartką papieru: obserwują ruch spadającego piórko lub dużej kartki i próbują ruchem własnego ciała naśladować to zjawisko. Nauczycielka zwraca uwagę na delikatność i płynność ruchów, lekkość i delikatność z jaką te przedmioty spływały wolno na podłogę falując i zataczając koła w powietrzu.
3. Improwizacja ruchowa do muzyki .
Dzieci słuchają utworu “Łabędź” C. Saint – Saensa o miękkiej, delikatnej linii melodycznej, spokojny w charakterze, pogodny, o rozlewającej się melodii, a następnie przedstawiają ruchem melodię tak, jak wcześniej naśladowały spadające piórko, czy kartkę papieru.
4. Wykonanie kolażu
Organizacja: każde dziecko dostaje karton pokryty błękitną krepiną udrapowaną w fale i przyklejoną. Na stolikach zgromadzone są materiały do przyklejenia na obrazku: pióro i puch ptasi, skrawki futerka, wata, biała krepina oraz druciki, kapsle i sprężynki.
Nauczycielka prosi, aby dzieci zastanowiły się, które z tych przedmiotów można wykorzystać do zrobienia obrazka do słuchanej przez nas muzyki o łabędziu.
Dzieci powinny zauważyć, że ostre, twarde przedmioty nie będą pasowały.
Przyklejają więc tylko te elementy, które ich zdaniem są odpowiednie, tworząc abstrakcyjne kompozycje.
Po wyschnięciu obrazków warto zachęcić dzieci do dotykania, głaskania obrazków i wypowiadania się na temat wrażeń dotykowych. To wzbogaci również ich słownik o przymiotniki określające niektóre cechy przedmiotów.

SCENARIUSZ 8
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: PLASTYCZNE INTERPRETACJA NASTROJU MUZYGZNEGO
TECHNIKA PLASTYCZNA: PRACA PRZESTRZENNA
POMOCE: magnetofon, dowolny utwór współczesnej muzyki instrumentalnej o polifonicznym, zgrzytliwym brzmieniu, duże pudło z dwoma otworami po bokach do wkładania rąk, zawierajęce: chropowate przedmioty, metalowe, twarde, z tworzyw sztucznych o ostrych krawędziach (ale bezpieczne dla dzieci), kapsle, sprężynki, poskręcane kawałki drutów, spinacze biurowe, papier ścierny, plastikowe opakowania po tabletkach, kawałki kory drzew, miękkie, futrzane ścinki, zestaw instrumentów perkusyjnych, pęk kluczy na kółku, gazety, plastikowe butelki I puszki po napojach.
PRZEBIEG:
1.Zabawa polegająca na tzw. treningu wrażliwości „PUDŁO”.
Organizacja: dzieci w kręgu, na środku pudło z tajemniczą zawartością i otworami w bokach.
Nauczycielka potrząsa pudłem – słychać zgrzytliwe dźwięki. Zachęca dzieci do zbadania zawartości pudła jedynie przy pomocy rąk, bez zaglądania do niego.
Dzieci badają zawartość określając słowami swoje doznania i wrażenia (zimne, chropowate, twarde, ostre itp.), ale nie wyjmuję przedmiotów z pudła.
2.Przetwarzanie wrażeń dotykowych na dźwięki.
Organizacja: dzieci maję do dyspozycji zestaw instrumentów perkusyjnych, pęk kluczy na kółku, gazety, plastikowe butelki i puszki po napojach.
Nauczycielka zachęca do swobodnych doświadczeń z tymi nietypowymi instrumentami i badania, jakie można uzyskać dzięki nim dźwięki.
Dzieci mogą podzwaniać pękiem kluczy, upuszczać go na podłogę, podrzucać, zgniatać i rozdzierać gazetę, postukiwać butelkami o siebie i o inne przedmioty, kluczami o butelki i puszki, pałeczkami i klawesami o butelki, puszki i klucze, wykorzystywać inne instrumenty perkusyjne wydobywając przypadkowe dźwięki, sprawiające wrażenie chaosu, dość ostre.
3.Ekspresja ruchowa inspirowana muzyką.
Dzieci słuchają krótkiego fragmentu współczesnej muzyki opartej na ostrych, metalicznych dźwiękach i efektach akustycznych sprawiających wrażenie nieuporządkowania, przypadkowości i zgrzytliwości. Po wysłuchaniu kilku taktów nauczycielka
proponuje dzieciom ruchową interpretację muzyki. Można się spodziewać, że ruchy dzieci będą gwałtowne, ostre, a mimika
wyrazista. Można również naprowadzić je pytaniami typu:
– czy ta muzyka jest łagodna?- co to tak zgrzyta? – czy to przyjemne dźwięki’? itp.
4. Wielkie otwarcie tajemniczego pudełka
Teraz dzieci mogą otworzyć pudełko i obejrzeć jego zawartość.
Nauczycielka proponuje wykorzystanie zgromadzonych w pudle materiałów do wykonania prac przestrzennych polegających na dowolnym łączeniu różnorodnych elementów.
Ważne, aby w trakcie pracy, jak i przy oglądaniu gotowych kompozycji zachęcać dzieci do wypowiedzi na temat ich wrażeń i odczuć oraz samych prac.

SCENARIUSZ 9
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: OPOWIEŚC MUZYCZNA – PRZENIESIENIE
MUZYCZNYCH ŚRODKÓW WYRAŻANIA NA PLASTYCZNE
TECHNIKA PLASTYCZNA: MALOWANIE FARBAMI
POMOCE: magnetofon, nagranie KONCERTU SKRZYPCOWEGO ANTONl0 VIVALDIEGO E-dur, „CZTERY PORY ROKU “cześć „WI0SNA”- ALLEGRO, kartony, farby, pędzle.
PRZEBIEG:
1. „Bajka’? – Nie bajka’?”
Nauczycielka oznajmia dzieciom: – Znalazłam wczoraj kasetę z zachwycającym opowiadaniem o wiośnie, o słońcu i ptakach, o chmurkach i drzewach. Przyniosłam ją dzisiaj do przedszkola, żebyśmy posłuchali razem.
Z magnetofonu słychać pierwsze dźwięki koncertu skrzypcowego A. Vivaldiego
( „Cztery pory roku” cz. „Wiosna” – Allegro).
Nauczycielka nie reaguje na pierwsze oznaki zdziwienia dzieci. Gdy dzieci już głośno komentują, że słychać tylko muzykę, a nie opowiadanie – nauczycielka pyta: – Jak to? Nie słyszycie? A ja – TAK!
Słyszę ptaszki, które fruwają, gonią się w powietrzu, ćwierkają cieniutko. To pewnie wróbelki.
O! A teraz dołączyły do zabawy trochę większe ptaki… – czy już słyszycie?
Dzieci z pewnością podchwycą pomysł i zachęcone przez nauczycielkę spróbują rozwinąć opowieść reagując na zmiany tempa i dynamiki, np.: ptaszki fruwają, grają w berka, ćwierkają i „śpiewają”. Świeci słońce.
Na wyraźną zmianę nastroju utworu:
Ale nadciągnęła burza i położyła kres ptasim figlom. Słychać krople deszczu, grzmoty. Ptaki w popłochu skryły się wśród liści.
Na szczęście burza szybko minęła i słonce wyjrzało za chmur. Ptaki najpierw nieśmiało wyglądały, czy można już bawić się i coraz więcej ich wyfruwa z ukrycia.
Niebawem ptaszki poczuły się zmęczone, tym bardziej, że nadeszła noc. Odfrunęły więc do swych gniazdek i zasnęły.
2.Opowiesć ruchowa
Nauczycielka – Czarodziejka zabiera wszystkie dzieci do krainy ptaków, by mogły bawić się i fruwać wraz z nimi. Dzięki temu mogą odtworzyć jeszcze raz swoje opowiadanie do muzyki w formie ruchowej. Naśladować ptasie swawole, uciekać, kryć się przed burzą, a potem ułożyć się do snu.
3. „Czarowanie farbami”
Dzieci przelewają swoje wrażenia na papier.
Nauczycielka zachęca je do wypowiedzi nt. prac.

SCENARIUSZ 10
GRUPA WIEKOWA: 5-,6-LATKI
TEMAT: POWIEŚĆ MUZYCZNA – PRZENIESIENIE MUZYCZNYCH ŚRODKÓW WYRAŻANIA NA PLASTYCZNE.
TECHNIKA PLASTYCZNA: PAPIEROWE GŁOWY
POMOCE: magnetofon, nagranie utworu EDWARDA SRIESA „W GROCIE U KRÓLA GÓR”, papierowe torby wypełnione zwitkami gazet, kartony do wycięcia uszu, nosa, oczu i ust, nożyczki, druciki, sznurki, włóczki i wstążki, farby do malowania palcami
PRZEBIEG:
1. Zabawa z lusterkami.
Nauczycielka rozdaje dzieciom lusterka, pozostawiając przez chwilę swobodę zabawy – ze zwróceniem uwagi na zasady bezpiecznego obchodzenia się z nimi.
Dzieci swobodnie manipulują lusterkami, oswajają się z nimi, badają ich właściwości.
Nauczycielka prowadzi rozmowę z dziećmi:
– Do czego służą lusterka?
– Czy zawsze wyglądamy ładnie?
– Kiedy wyglądamy ładnie?
– A kiedy się uśmiechamy – jak wtedy wyglądamy?
– Kiedy wyglądamy nie najładniej?
– Może kiedy się np. dąsamy?
Nauczycielka prosi dzieci, żeby robiły do luster różne miny: radosną, zmartwioną, przestraszoną…
2.Papierowe głowy – określany nastroje.
Nauczycielka pokazuje dzieciom przygotowane przez siebie papierowe głowy
( wykonanie – jw.) ozdobione różnymi elementami: włosy, oczy, usta, nos, brwi w odpowiednich układach i kształtach) przedstawiające różne nastroje.
Dzieci określają, jaki nastrój przedstawia każda „głowa” i po czym można to rozpoznać, np.:
– radosna mina: uśmiechnięte usta, zmrużone oczy, wypukłe policzki;
– przerażona mina: okrągłe, duże oczy, uniesione brwi, otwarte szeroko usta, nastroszone włosy;
– smutna mina: oczy przymknięte, usta wygięte w “podkówkę”.
3.Jak się czujesz? – zabawa z elementami dramy.
Część I – Jedno dziecko w kręgu stara się przedstawić swój nastrój, inne odgadują go.
Część II – dzieci w parach: dziecko i „lustro”. Zadaniem “lustra” jest dokładne odzwierciedlanie uczuć, min i nastrojów przeglądającego się dziecka. Należy zamienić role po pewnym czasie.
zabawa ta uczy współpracy z partnerem, współdziałania, zachęca do przyjęcia aktywnej, twórczej postawy.
4. Zagraj mi swoją melodię.
Wybrane dziecko gra na dzwonkach chromatycznych własną improwizację, a pozostałe określają, czy jest wesoła, czy może smutna. Nauczycielka zwraca uwagę dzieci na wysokość dźwięków, barwę, tempo i dynamikę.
5. Muzyka opowiada.
Dzieci słuchają utworu o nieznanym im tytule (”W GROCIE U KRÓLA GÓR” E. GRIEGA), a następnie “opowiadają” ruchem i tańcem, minami, jak chce i potrafi – to, co słyszy i to, co czuje słuchając tej muzyki.
Nauczycielka prowadzi z dziećmi rozmowę o ich odczuciach zwracając uwagę na zmienny nastrój muzyki: radosny, smutny, groźny, gniewny, a także charakterystyczny rytm, na którym oparty jest cały utwór.
6.Papierowe głowy – praca plastyczno-konstrukcyjna.
Dzieci otrzymują papierowe torby wypełnione zwitkami gazet, na których będą przedstawiać miny i nastroje, o których dzisiaj mówiły. Do dyspozycji mają:
– farby i malowanie palcem elementów twarzy,
– wybieranie i doklejanie gotowych elementów wyciętych z kolorowego papieru: oczy, nosy, usta, brwi,
– doklejanie samodzielnie wyciętych elementów,
– mocowanie: drucików, sznureczków, włóczki i wstążek.
Po zakończeniu pracy oglądamy miny powstałych papierowych głów i wspólnie określamy – jakie przedstawiają uczucia i nastroje, po czym można to poznać?
Autorzy prac na pewno chętnie opowiedzą o swoich “minkach”.

opracowała: Beata Piasecka



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: