Mierzenie jakości pracy przedszkola

autor: mgr Joanna Auguścik-Lipka

„Od pierwszych kroków na drodze ku doskonałości…, do jego szczytu, prowadzi długa droga…”[1].

Moja placówka jak wiele innych znajduje się również na początku drogi zmierzającej do jakości. Ponieważ osiąganie jakości to proces długotrwały i wymagający ogromnego zaangażowania i pracy, działania nasze muszą być przemyślane, zaplanowane i prowadzić do ściśle wyznaczonego celu. Nie jest to zadanie ani proste, ani łatwe. Nasze działania być może nie zawsze będą doskonałe, ale będą bardzo wartościowymi doświadczeniami dla wszystkich biorących udział w procesie podnoszenia i mierzenia jakości. Być może nie wszyscy doceniają istotę i wagę doświadczeń zdobytych przez dziecko w pierwszych latach życia, nie zmienia to jednak faktu, że Przedszkole jest pierwszym ogniwem w łańcuchu oświaty. Doświadczenia z tego okresu mogą stać się źródłem sukcesów bądź niepowodzeń dziecka w dalszej karierze szkolnej. Dlatego tak ważne jest by jakość świadczonych usług przez naszą placówkę była jak najlepsza. W mierzeniu jakości niezbędna jest doskonała informacja i diagnoza. O jakości pracy placówki świadczy spełnienie oczekiwań odbiorców. Już Miles wieki temu zauważył że nie możemy oczekiwać by szkoła zmieniła się z zewnątrz, musimy ją nauczyć jak ma zmienić się sama. Najważniejsze przesłania obecnej reformy dotyczą integracji procesu kształcenia i wychowania, oraz zwiększenia możliwości rozwojowych dziecka. Nie można podnosić jakości świadczonych usług w zakresie kształcenia, zaniedbując obszar wychowania czy opieki. Badania zmierzające do podniesienia jakości pracy będą więc musiały dotyczyć wszystkich elementów procesu edukacji.

I. TEORIA JAKOŚCI A EDUKACJA

Podstawy prawne pomiaru jakości.

Mierzenie jakości pracy placówki oświatowej podporządkowane jest nie tylko pewnej doktrynie filozoficznej. Mądrze i dokładnie zaplanowany rozwój placówki udoskonali ją we wszystkich obszarach działania, wykorzysta mocne a poprawi słabe strony. Istotę nadzoru pedagogicznego określa ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 13 sierpnia 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru pedagogicznego.

§ 1

1. „Celem nadzoru pedagogicznego jest doskonalenie systemu oświaty, a w szczególności jakościowy rozwój szkół i placówek z ukierunkowaniem na rozwój ucznia i rozwój zawodowy nauczyciela.

2. Nadzór pedagogiczny jest sprawowany w szczególności przez: mierzenie jakości pracy szkół i placówek, polegające na zorganizowanym i systematycznym analizowaniu i ocenianiu stopnia spełniania przez szkołę lub placówkę wymagań wynikających z jej zadań, z uwzględnieniem opinii uczniów, rodziców i nauczycieli.

Wspomaganie nauczycieli i dyrektorów szkół i placówek w spełnianiu przez szkołę wymagań w zakresie jakości pracy szkoły lub placówki.”[2]

Powyższe rozporządzenie wskazuje zadania dyrektora szkoły oraz całej kadry kierowniczej placówki.

§ 3

1. „Dyrektor szkoły […] opracowuje organizacje mierzenia jakości pracy szkoły lub placówki, […] z uwzględnieniem lokalnych potrzeb, ustalając sposób jego wykonania, dokumentowania oraz wykorzystania wyników, planuje, organizuje i przeprowadza mierzenie jakości pracy szkoły lub placówki […], inspiruje i wspomaga nauczycieli w spełnianiu przez nich wymagań w zakresie jakości pracy szkoły lub placówki oraz podejmowania nowatorstwa pedagogicznego, opracowuje program rozwoju szkoły lub placówki, wykorzystując wyniki mierzenia jakości pracy… .”[3]

2. Założenia teoretyczne mierzenia jakości pracy przedszkola

Czym jest jakość w edukacji, jak ją określić, zmierzyć? Kiedy możemy powiedzieć, że osiągnęliśmy najwyższą jakość?

M. Woodhead w swojej znakomitej książce pod znamiennym tytułem: “Dążenie ku tęczy”, sformułował to następująco: …próby określenia jakości przypominają szukanie złota na końcu tęczy. Możemy zmierzać w odpowiednim kierunku, ale nigdy tam naprawdę nie dotrzemy! Jest to więc proces dążenia do osiągnięcia odpowiednich wskaźników jakości, a nie idealny stan, w którym nasze przedszkole znajdzie się w wyniku przeprowadzenia określonych procedur. Uważam, że naturalnym wydaje się być stawianie coraz wyższych wymagań związanych z jakością. Pokonanie kolejnej bariery, zrealizowanie kolejnego wskaźnika to dla nas sygnał, że możemy zmierzyć się z kolejnym zadaniem i podjąć nowe wyzwania zmierzające do podniesienia jakości pracy placówki. Nie jest to zadanie ani łatwe ani proste. Zwłaszcza że niewiele osób z grona pedagogicznego jest zainteresowanych podejmowaniem dodatkowych zadań i obowiązków. By proces współpracy usprawnić i zaangażować cały zespół należy dokładnie zaplanować i przygotować wewnętrzne mierzenie jakości pracy. Szczególnie ważne jest przekonanie całego zespołu placówki o konieczności takich działań.

„Diagnoza jakości przedszkola, to określenie skuteczności działania placówki, pomiar efektywności jego pracy oraz stopnia zgodności z założonymi celami.”[4]

Celem mierzenia jakości pracy przedszkola jest zebranie pełnej, rzetelnej i obiektywnej informacji o jego silnych i słabych stronach.

Zebrane w ten sposób dane wpłynąć powinny na kierunek planowania rozwoju placówki i ustawicznego podnoszenia jakości jej pracy.

Jest wiele argumentów, które przemawiają za podnoszeniem jakości pracy placówek oświatowych. Przede wszystkim zdobywamy zadowolonych klientów. Ponadto stałe podnoszenie jakości wpływa na rozwój kadry a tym samym placówki. Budowanie systemu jakości angażuje wszystkich pracowników oraz wszystkie organy współpracujące z przedszkolem, prowadzi do monitoringu wszystkich ogniw.

Zaletą wewnętrznego mierzenia jakości pracy jest możliwość obserwacji i badania tych obszarów, które nie są dostrzegane z zewnątrz, pogłębione badanie problemów a także co jest ważne dla pozytywnego obrazu danej placówki, możliwość wyprzedzenia wizytacji i wykorzystania wyników do podniesienia jakości danego wycinka obszaru pracy przedszkola.

Filozofia jakości mówi, że: o jakości efektów usług świadczy spełnienie oczekiwań odbiorców, monitoring i ocena jakości usług musi obejmować wszystkie działania na każdym etapie, za jakość usług nie jest odpowiedzialna jedna osoba- za jakość usług odpowiada cały zespół.

II. BUDOWANIE WEWNĘTRZNEGO SYSTEMU MIERZENIA JAKOŚCI PRACY

Nadzór pedagogiczny sprawowany przez dyrektora placówki oświatowej jest elementem systemu zarządzania i służy zapewnianiu jakości pracy w zakresie wyznaczonym przyjętymi standardami.

Wewnętrzne mierzenie jakości pracy szkoły lub placówki rozumiane jest jako zorganizowane i systematyczne analizowanie oraz ocenianie stopnia spełniania przez szkołę lub placówkę wymagań wynikających z jej zadań, z uwzględnieniem opinii uczniów, rodziców i nauczycieli.

Organizacja mierzenia jakości zależy generalnie od autonomicznych rozwiązań przyjętych przez placówkę. Jednakże wyznaczony wojewódzkimi standardami pożądany stan jakości w różnych aspektach pracy przedszkola powoduje, że powinno ono uwzględniać – obok własnych, wewnętrznych – także standardy zewnętrzne, tworząc z nimi spójną całość. Relacje pomiędzy zewnętrznymi i wewnętrznymi wymaganiami stanowiącymi standard jakości pracy każdej placówki determinowany jest przez stopień ogólności wymagań, ustalonych przez Kuratora Oświaty oraz potrzeby, możliwości i aspiracje przedszkola z całą kadrą w nim pracującą, a także lokalne uwarunkowania. Tworzenie standardów jest procesem stałym. Nie należy więc zakładać, że ich konstruowanie ma charakter statyczny. Ich zbudowanie jest pierwszym krokiem w budowaniu wewnętrznego systemu zapewniania jakości, a ich osiąganie oznacza konieczność planowania, organizowania, nadzorowania i doskonalenia pracy w tym zakresie. Zadaniem pierwszoplanowym powinna być pogłębiona analiza obowiązujących w przedszkolu standardów jakości, m.in. w celu:

– ustalenia wynikających z nich zadań przedszkola, sposobu ich wykonywania i osób odpowiedzialnych,
– rozpoznania i zaspokojenia potrzeb niezbędnych dla prawidłowej realizacji zadań, zwłaszcza w zakresie wiedzy, oraz umiejętności pracowników, bazy, organizacji pracy szkoły,
– ustalenia sposobu sprawdzania osiągania standardów oraz doskonalenia.

Nadzór pedagogiczny sprawowany przez dyrektora placówki oświatowej jest elementem systemu zarządzania i służy zapewnianiu jakości pracy w zakresie wyznaczonym przyjętymi standardami.

Czynniki wpływające na jakość pracy przedszkola:

„I. EFEKTY PRACY PRZEDSZKOLA
I.1 Losy absolwentów
I.2 Rozwój intelektualny, duchowy, moralny, kulturalny i społeczny dziecka
I.3 Zadowolenie rodziców i nauczycieli z przedszkola.
II. PRZEBIEG PROCESU WYCHOWANIA, NAUCZANIA I OPIEKI W PRZEDSZKOLU
II.1 Organizacja pracy przedszkol
II.2 Rekrutacja do przedszkola
II.3 Programy wychowawczo0dydaktyczne
II.4 Innowacje i eksperymenty
II.5 Wychowanie
II.6 Atmosfera przedszkola
II.7 Frekwencja
II.8 Imprezy, wycieczki, konkursy
II.9 Opieka
II.10 Wyżywienie
II.11 Prawa dziecka
II.12 Równość szans
II.13 Współpraca z rodzicami i środowiskiem lokalnym
III. ZARZADZANIE
III.1 Dyrektor
III.2 Dokumentacja przedszkola
III.3 Planowanie pracy przedszkola
III.4 Podstawowe wskaźniki strukturalne
III.5 Kierowanie zespołem ludzi
III.6 Informacja i promocja
III.7 Baza przedszkola
III.8 Finanse.”[5]

Warto dodać, że przedszkole to dość specyficzna placówka, nie ma niej bowiem ocen, wymiernych efektów edukacyjnych ani wystandaryzowanych testów osiągnięć szkolnych. Praca w przedszkolu jest bardziej nastawiona na postęp, proces tworzenia warunków do rozwoju umiejętności i zdolności. Podstawa programowa stwarza duże możliwości elastycznego interpretowania treści określonych dziedzin. Dlatego też każde przedszkole w swoim własnym interesie musi opracować własne, niepowtarzalne standardy i wskaźniki do pomiaru jakości pracy.

Powiązania środowiska społecznego z placówka przedszkolną często są efektem świadomych działań pedagogów, których praktyka i intuicja nauczyły doceniania wagi środowiska społecznego w pracy wychowawczej i dydaktycznej. Dlaczego winno się walczyć o powiązanie pracy wychowawczej i dydaktycznej placówki oświatowej ze środowiskiem? Powód jest prosty. Im lepiej funkcjonuje współpraca przedszkola z rodzicami tym większe korzyści przynosi to obu stronom. Przedszkole jest w opinii rodziców miejscem przyjaznym dziecku a my jako pedagodzy, wiemy że możemy liczyć na wsparcie i pomoc rodziców. Wtedy nasza współpraca przyniesie największe korzyści naszym wychowankom, a o to przecież chodzi w całym procesie wychowania. Dlatego tak ważne jest właściwe zdiagnozowanie środowiska, w którym funkcjonuje Przedszkole.

Etapy mierzenia jakości pracy

Mierzenie jakości nie jest zadaniem łatwym dlatego też w naszej placówce rozpoczęliśmy od przygotowania się w sposób zaplanowany i składający się z kilku etapów. Dyrektor oraz dwoje nauczycieli uczestniczyło w różnych formach doskonalenia zawodowego dotyczącego mierzenia jakości pracy placówki oraz pozyskiwało wiadomości z zasobów literatury pedagogicznej, a także serwisów edukacyjnych w Internecie.

Kolejnym etapem było szkoleniowe spotkanie Rady Pedagogicznej, na którym Rada Pedagogiczna zapoznała się z celami i koniecznością dokonania pomiaru jakości pracy placówki. Został wybrany zespół, mający na celu opracowanie standardów i wskaźników mierzenia jakości pracy przedszkola. Ponadto mieliśmy dokonać wstępnego pomiaru placówki, jako że działania w zakresie mierzenia jakości pracy są na początku drogi zmierzającej do podniesienia jakości świadczonych usług.

Ponieważ jest to pierwszy krok mierzenia jakości pracy musieliśmy zadecydować w jaki sposób będziemy gromadzić informacje o każdym z nich. Ponieważ wiek dziecka przedszkolnego nieco ogranicza sposoby przeprowadzania diagnozy, musieliśmy się skupić w większej mierze na opinii rodziców i nauczycieli. Drugim krokiem było przygotowanie odpowiedniego narzędzia- kwestionariusza ankiety. Najpierw były to badania wstępne a dopiero badania właściwe.

Trzeci krok to analiza uzyskanych wyników. Zebrane dane opracowałam statystycznie, a następnie przedstawiliśmy je w formie wykresów, wykorzystując do tego techniki informatyczne. Ponadto przeanalizowane wyniki, zebrane w formie analizy pisemnej zostały przedstawione na posiedzeniu Rady Pedagogicznej. Za pomocą metody SWOT przeprowadziliśmy analizę słabych i mocnych stron.

Czwarty krok jest wynikiem naszego wcześniejszego działania; to zaplanowanie działań przedszkola w oparciu o zebrane dane i ich analizę na najbliższy okres czasu i uszczegóławianie pewnych zadań planu rozwoju placówki. Jestem zdania że nie dokonujemy pomiaru po to by nasze plany zmieniać radykalnie a jedynie kierować tam nasze wysiłki gdzie jest taka potrzeba, gdzie należy dokonać pewnych poprawek czy udoskonalenia stanu już istniejącego.


Wyniki pomiaru będą udostępniane osobom zainteresowanym, czyli pracownikom przedszkola, Radzie Rodziców, rodzicom podczas zebrań grupowych, a także organowi prowadzącemu i władzom oświatowym.

Dokument ten stanowić będzie formalny zapis naszych poczynań na drodze zmian i poprawy jakości pracy.

Zdajemy sobie doskonale sprawę, że nasze działania w kierunku mierzenia jakości nie będą od razu doskonałe, że potrzeba czasu i nabycia pewnych umiejętności z zakresu pomiaru, tworzenia ankiet, analizowania i dokonywania monitoringu. Ważne jest by były to działania dostosowane do naszego lokalnego środowiska i skierowane do ludzi, z którymi pracujemy i do potrzeb naszych klientów. Uważam, że tylko samodzielna praca i własne doświadczenia pomogą podnieść jakość pracy naszej placówki.

Określenie celu i obszaru badań

Diagnoza jakości przedszkola to pomiar efektywności jego pracy oraz stopnia zgodności z założonymi celami. Pierwszym naszym celem jest określenie obecnej sytuacji naszego przedszkola, dlatego też warto poznać opinie naszych klientów. Rada pedagogiczna podjęła decyzję o obszarze i celu badań. Celem mierzenia jakości pracy przedszkola jest zebranie pełnej, rzetelnej i obiektywnej informacji o jego silnych i słabych stronach.

Informacje takie zgromadzimy poprzez:

– Zdiagnozowanie współpracy ze środowiskiem rodzinnym dziecka.
– Spełnienie oczekiwań klientów oraz zaspokojenie potrzeb w zakresie trafności oferty zajęć.
– Opinię rodziców o naszej placówce, sposobach i metodach pracy wychowawczej, opiekuńczej i dydaktycznej.

Wybór narzędzi do przeprowadzenia badań

„Metody z reguły są pewnym ogólnym systemem reguł, dotyczących organizowania określonej działalności badawczej, tj. szeregu operacji poznawczych i praktycznych, kolejności ich zastosowania; jak również specjalnych środków i działań, skierowanych z góry na założony cel badawczy. Techniki badawcze są natomiast bliżej skonkretyzowanymi sposobami realizowania zamierzonych badań. Są uwarunkowane przez dobór odpowiedniej metody badawczej”[6].

Metody i narzędzia monitorowania stopnia wypełniania standardu – jest to odpowiedni sposób postępowania, który pozwala określić poziom wskaźnika w konkretnej placówce, na przykład:

Badanie dokumentacji,

Ankieta przeprowadzona wśród rodziców, nauczycieli.

Obserwacja. Arkusz obserwacyjny.

Wywiad kwestionariuszowy.

Badania statystyczne.

Scenariusze rozmów z rodzicami, nauczycielami, innymi pracownikami placówki.

Teczki z pracami dzieci.

Do naszych potrzeb w przeprowadzeniu pomiaru jakości pracy przedszkola zastosowałam sondaż diagnostyczny. Metoda ta jest sposobem gromadzenia wiedzy o dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości. Sondaż diagnostyczny opiera się na badaniach specjalnie dobranej grupy, która jest reprezentatywna dla danej populacji. W badaniach sondażowych najczęściej występującą techniką jest ankieta. Zarówno zwolennicy jak i przeciwnicy ankiety są zgodni, że jest to jedna z bardziej obiektywnych technik uzyskiwania informacji zwrotnej, gdyż zakładając anonimowość ankiet respondenci mają większe poczucie bezpieczeństwa. informacji. Złamanie tej zasady przekreśla jakiekolwiek wykorzystanie

Ponadto pozyskując informacje przy badaniu jakości musimy upewnić się, że ci, którzy informacji udzielają, tak samo rozumieją pytania, jak ci, którzy te pytania zadają.

Jedną z fundamentalnych zasad prowadzenia badań, z których wnioski będą wiarygodne, jest zasada triangulacji. Polega ona na spojrzeniu na badany problem z kilku, przynajmniej zaś z dwóch punktów widzenia.

K. Konarzewski wyróżnia cztery typy triangulacji: „ – pozyskiwanie danych od różnych osób (z różnych źródeł), porównywanie wyników uzyskanych przez różnych badaczy (najlepiej różniących się interesami i metodologią), stosowanie przez każdego z badaczy różnych metod zbierania danych, stosowanie rozmaitych teorii w celu interpretacji danych”[7].

Etapy konstruowania ankiet i kwestionariuszy:

– postawienie problemu- (dlaczego chcę przeprowadzić ankietę, co mi dadzą wyniki),
– formułowanie pytań- im lepiej zostanie sprecyzowany problem tym łatwiej o właściwy dobór i sformułowanie pytań ankietowych,
– ułożenie instrukcji (wstęp- kto przeprowadza badania, jaki jest główny cel badań, jak należy odpowiadać na pytania, w jakim stopniu zagwarantowana jest anonimowość),
– badania próbne- mające na celu sprawdzenie trafności przygotowania narzędzia badawczego,
– przygotowanie ostatecznej wersji formularzy ankiet.

Zastosowane przeze nas ankiety zawierały elementy samobadania. Pozwalają wtedy zdiagnozować oczekiwania nauczycieli oraz rodziców wobec przedszkola. Przy pomocy tych ankiet mogliśmy wyznaczyć wraz z zespołem zajmującym się mierzeniem jakości pracy, obszary, które wymagają najpilniejszego rozwiązania. Ponadto takie ankiety pozwalają poznać nie tylko to, co funkcjonuje nie najlepiej ale również propozycje badaczy dotyczące rozwiązania problemów czy trudności.
Analiza słabych i mocnych stron przedszkola

Opierając się na danych zebranych podczas badań oraz na analizie dokumentacji zebrań z rodzicami przeprowadziłam wspólnie z koleżankami analizę SWOT. Nazwa SWOT jest akronimem angielskich słów Strengths (mocne strony), Weaknesses (słabe strony), Opportunities (szanse w otoczeniu), Threats (zagrożenia w otoczeniu).

Po przeanalizowaniu wyników ankiet oraz przy zastosowaniu analizy SWOT mogliśmy wyznaczyć obszary działalności przedszkola, które wymagają najpilniejszego rozwiązania. Jak wynika z badań w naszej placówce musimy zająć się współpracą z rodzicami a w szczególności wypracowaniem sposobów przekazywania rodzicom informacji na temat pracy dydaktyczno-wychowawczej w poszczególnych grupach. Drugim ważnym celem będzie zachęcenie rodziców do podejmowania współpracy z wychowawcami. Kolejnym celem będzie zorganizowanie szkoleń i podnoszenie umiejętności pedagogicznych nauczycieli zgodnie z ich predyspozycjami, w celu jak najlepszego wykorzystania ich zdolności pedagogicznych i organizacyjnych.

PODSUMOWANIE:

Nie ma dobrej recepty na osiągnięcie poprawy pracy placówki oświatowej. Przedszkole rozpoczynając wędrówkę ku poprawie jakości musi wziąć pod uwagę następujące warunki, określone przez MacGichrist, Myers i Reed (1997):

zmiana wymaga czasu, nie można jej wprowadzić z dnia na dzień, zmiana nie jest sprawą prostą,

placówki różnią się między sobą ze względu na otwartość na zmianę,

zmiana powinna być dobrze przygotowana i kierowana,

osobami odpowiedzialnymi za wprowadzanie zmiany w placówce powinni być przede wszystkim nauczyciele,

korzyści z wprowadzonej zmiany powinny odczuć dzieci.

W bieżącym roku podjęliśmy się określenia słabych i mocnych stron naszego przedszkola opierając się na opinii rodziców i nauczycieli.

Przeprowadzone badania po części potwierdziły to, co już wcześniej sami wiedzieliśmy, po części jednak pozwoliły zaobserwować sprawy na temat których nie mięliśmy zbyt wiele informacji.

Mimo, że pomiar jakości pracy placówki jest bardzo pracochłonny i wymagał ode mnie oraz zespołu, z którym współpracowałam wiele czasu i poświęcenia, nie uważam, by był to czas zmarnowany.

Wielkim sukcesem jest dla nas fakt, że zebraliśmy tyle pozytywnych opinii o naszym przedszkolu. Ważne w pomiarze jest to, że wyniki pomiaru możemy udostępnić władzom oświatowym, samorządowym oraz zainteresowanym rodzicom. Nie będą tylko nasze poglądy i opinie lecz fakty poparte wynikami badań i możliwe do zweryfikowania.


[1] Ks. J. Pastuszka, Bóg i człowiek, Kalwaria Zebrzydowska 1986, s. 129
[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 sierpnia 1999r.
[3] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 13 sierpnia 1999r.
[4] Lewandowska M.: Termometr jakości w przedszkolu. [w:] Kierowanie szkołą 4/2001/2002
[5] I. Dzierzgowska, Mierzenie jakości pracy przedszkola, CODN 1998, s.16
[6] M. Łobocki, Metody badań pedagogicznych. Warszawa 1984, s.115.
[7] K. Konarzewski: Jak uprawiać badania oświatowe. Warszawa 2000 WSiP



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: