Konsekwencje zaburzeń słuchu fonemowego w nauce czytania i pisania

Opracowała: I. Alasińska

Wszelkie nieprawidłowości związane ze słuchem fonemowym mają ogromny wpływ na funkcjonowanie dzieci w środowisku. Znaczenie to wzrasta jeszcze bardziej, gdy wkracza ono w wiek szkolny. W wypadku zaburzeń słuchu fonemowego dziecko natrafia na problemy w komunikowaniu się z otoczeniem, ale także odnosi niepowodzenia w nauce czytania i pisania. Dzieje się tak ze względu na błędną percepcję poszczególnych słów.

Nowak (1992) zwraca uwagę na to, że zaburzenia słuchu fonemowego, a co za tym idzie, trudności w czytaniu i pisaniu są bardzo ważnym zagadnieniem ze względu na wynikające  z nich konsekwencje: pedagogiczne, psychologiczne, społeczne. Podkreśla, że niepowodzenia w tym zakresie decydują o dalszych , szkolnych losach dziecka.

Zaburzenia słuchu fonemowego w zależności od stopnia nasilenia utrudniają lub uniemożliwiają odbiór mowy, zaburzają prawidłowy rozwój dziecka oraz już ukształtowaną wymowę. Utrudniają nabycie umiejętności pisania lub zaburzają przyswojoną już czynność. Zaburzenia słuchu fonemowego utrudniają dokonywanie analizy i syntezy wyrazów, czyli podstawowych czynności pisania i czytania (por. Brzezińska 1987, Cackowska 1984).

Deficyt słuchu fonemowego powoduje trudności w pisaniu, szczególnie w zapisie wyrazów zawierających mylone głoski. Brak wzorów słuchowych lub brak ich stabilizacji uniemożliwia dokonywanie analizy słuchowej wyrazu i wyodrębnienie z wyrazu elementów potrzebnych do jego zapisania (por. Brzezińska 1987, Cackowska 1984).

Jednym z najbardziej uchwytnych przejawów zaburzeń percepcji słuchowej w dzieciństwie jest opóźnienie rozwoju mowy, zaburzenia mowy, a także  trudności w czytaniu i pisaniu ze słuchu                         (por. Krasowicz-Kupis 2001).

Istotą zaburzeń w pisaniu są trudności dokonania analizy słuchowej wyrazu. Występują tu charakterystyczne błędy, takie jak:

  • trudności w analizie zdań na wyrazy, wyrazów na sylaby i głoski,
  • przekręcenia tekstów przy pisaniu ze słuchu,
  • opuszczanie wyrazów, sylab, liter, lub ich dodawanie, zmiana lub opuszczanie końcówek,
  • gubienie liter, przestawianie ich kolejności,
  • pozostawianie niedokończonych zdań,
  • przestawianie szyku dyktowanych wyrazów,
  • zamiana na wyrażenia bliskoznaczne,
  • rozdzielanie wyrazów albo łączenie sąsiadujących ze sobą,
  • błędy ortograficzne.
  • kłopoty z różnicowaniem j-i

Istotą zaburzeń w czytaniu są trudności dokonania syntezy. Najczęściej spotykane zaburzenia w procesie czytania to:

  • duża trudność w składaniu sylab, nawet z dobrze znanych głosek,
  • przekręcanie wyrazów (uczniowie wymawiają wyraz częściowo odczytując go, a częściowo zgadując),
  • czytanie nierytmiczne,
  • powolne tępo czytania,
  • uporczywe literowanie (głoskowanie) bez możliwości dokonania syntezy wyrazu,
  • trudności w przejściu od literowania i sylabizowania do czytania całościowego,
  • zamiana głosek, opuszczanie głosek lub sylab,
  • mylenie wyrazów zbliżonych artykulacyjnie,
  • zaburzenia intonacji i akcentu zdaniowego. (por. Brzezińska 1987, Malendowicz 1978).

Często wysiłek dziecka skupia się na technicznej stronie czytania, a to wpływa negatywnie na rozumienie czytanej treści




Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: