Edukacja regionalna w realizacji treści społeczno-historycznych w przedszkolu

Zagadnienie regionalizmu nie jest nowatorstwem w pedagogice. Polska dydaktyka dysponuje obszernym zbiorem literatury na ten temat. Moda na regionalizm pojawiała się i znikała w zależności od proponowanych programów oraz priorytetów oświatowych. Jedną z propagatorek edukacji regionalnej była E. Maleczyńska oraz H. Krzyżewski. Edukacja regionalna powinna być realizowana od najmłodszych lat aby zapewnić systematyczny ciąg działań, zaspakajających naturalna ciekawość dziecka.

Rozbudzanie zainteresowań historycznych wymaga częstego przenoszenia się poza teren placówki przedszkolnej. Ze względu na wiek i możliwości psychofizyczne dziecka, najczęściej jest to środowisko lokalne. Historia regionalna jest punktem wyjścia do rozwijania zainteresowań historycznych, zgodnie z zasadą „od bliskiego do dalekiego”. Najpierw dziecko poznaje to co jest mu najbliższe, stopniowo przechodząc do tego co nowe, obce i odległe. Tak więc dziecko powinno najpierw poznać zabytki swojego miasta, regionu a dopiero potem poszerzać swoją wiedzę o materiał nie leżący w granicach jego możliwości bezpośredniego poznania.

Nie należy jednakże zapominać, że historia regionalna nie może być realizowana w oderwaniu od historii dziejów ojczystych i powinna się z nią ściśle łączyć. Fakty zilustrowane przykładami z własnego otoczenia oddziałują na wyobraźnię dziecka i przeciwdziałają werbalizmowi.

Problematyce regionalnej towarzyszy najczęściej emocjonalne podejście dzieci, które jest podstawą rozwijania zainteresowań historycznych oraz aktywności poznawczej. Tematyka regionalna stwarza warunki do poznawania nowych treści przez odkrywanie.

Musimy uzmysłowić sobie, że słowo Polska nie ma ładunku emocjonalnego dla tak małego dziecka, ale ma je słowo moje miasto, moja wieś czy moja rodzina. Najbliższe otoczenie jest dla dziecka jego małą ojczyzną, światem który jest ważny i stanowi podstawę systemu wartości. Dziecko w wieku przedszkolnym uczy się przywiązania do własnej rodziny, miejscowości i tradycji. Później te uczucia przekształcą się w dojrzałą postawę patriotyczną.

Ponieważ podstawą kształtowania wyobrażeń społeczno-historycznych jest program, należy w pierwszej kolejności przeanalizować treści jakie zawiera a następnie dostosować je do możliwości i cech psychofizycznych dzieci. Nauczyciel musi doskonale znać potencjał swoich wychowanków, by w sposób świadomy i celowy dostosowywać zadania i oferty edukacyjne.

Główne cele edukacji społeczno-historycznej w przedszkolu zostały określone w podstawie programowej wychowania przedszkolnego:

  • budzenie zaciekawienia otaczającym światem ,
  • wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania rzeczywistości społeczno-kulturowej poprzez poznawanie zasad organizacji życia społecznego, tradycji rodzinnej, regionalnej.

Wprowadzanie w świat wartości uniwersalnych poprzez tworzenie otoczenia sprzyjającego rozumieniu i przezywaniu tych wartości.

Dobór właściwych metod pracy nauczyciela zależy przede wszystkim od znajomości procesów umysłowych dziecka. Proponowane treści należy opierać o strefę najbliższego rozwoju, by w ten sposób pobudzać a nie hamować aktywność dziecięcą.

Prawidłowe wykorzystanie dziejów regionalnych zależy od kilku czynników. Należą do nich pedagogiczne zdolności nauczyciela, jego znajomość środowiska lokalnego oraz bogactwo środowiska w pamiątki historyczne oraz ludzi kultywujących tradycję. Edukacja regionalna daje dziecku możliwość samodzielnego poznawania i badania. Podczas realizacji treści społeczno-historycznych dziecko ma możliwość samodzielnego odkrywania, doświadczania i badania. Tak zdobyta wiedza ma wartość największą, jest pełniejsza i trwalsza, stanowi zachętę do dalszych działań. Tam, gdzie pojawi się zainteresowanie, praca z dzieckiem jest łatwiejsza i prowadzi do licznych sukcesów. Nie należy jednak zapominać, że to rolą nauczyciela jest rozwijanie zainteresowań dziecka. Powinien w taki sposób przekazywać wiedzę z dziedziny która nie jest łatwa dla tak małego dziecka, aby owo zainteresowanie wzbudzać i podtrzymywać. Podstawowym warunkiem osiągnięcia sukcesu jest stosowanie odpowiednich form zajęć. Jedną z najlepszych i najskuteczniejszych form pracy przy realizacji treści regionalnych jest wycieczka. Podczas wycieczki tworzą się sytuacje, powodujące przeżycia, budzi się zainteresowanie oglądanymi przedmiotami. Ta forma pozwala również na konfrontację posiadanej wiedzy z tym co dzieci widzą. Każda wycieczka powinna być wielostronnie wykorzystana, a spostrzeżenia uogólnione i utrwalone. Dużą role w kształtowaniu pojęć historycznych dzieci w wieku przedszkolnych odgrywają baśnie i legendy. Za ich pomocą dziecko poznaje świat dawnych wartości i kultury w sposób zgodny z jego naturą, czyli poprzez zabawę. Ważną role w edukacji regionalnej spełniają środki dydaktyczne. Za pomocą środków dydaktycznych ułatwiamy dzieciom zrozumienie związków czasowych i przyczynowo-skutkowych. Istnieje kilka klasyfikacji środków dydaktycznych. Gutowska H. Dzieli je na: środki manipulacyjne (przedmioty z otoczenia, okazy naturalne), środki wizualne (widokówki, mapy, ilustracje), środki audytywne (taśmy, płyty), audiowizualne (filmy, programy TV), podręczniki i literatura. W procesie poznania najkorzystniejszy jest taki dobór środków, który umożliwi bezpośredni kontakt i włączy wszystkie zmysły dziecka. Poprzez porównanie, obserwację i eksperymentowanie dzieci uczą się wnioskować, zdobywają umysłowe i praktyczne umiejętności. W doborze środków należy pamiętać, że niedobór ich ma niekorzystny wpływ na proces poznawczy, również nadmiar rozprasza, powoduje dekoncentrację i utrudnia uogólnianie.


Aby rozbudzać zainteresowanie historią i kulturą regionu nauczyciel musi poszerzać swoją wiedzę z tej dziedziny by w sposób profesjonalny i z ogromnym taktem pedagogicznym wprowadzić dzieci w świat niemal baśniowy, aby potem harmonijnie przenieść go do czasów współczesnych ukazując nie tylko budowle i pozostałe pamiątki przeszłości ale również ten czar który pozostał w komnatach zamku, urok rodzinnych wieczorów w prostej chłopskiej chacie oraz trud życia przy świecy, lampie naftowej, bez wody i centralnego ogrzewania. Być może zarzuci ktoś tym wszystkim, którzy w swojej pracy wykorzystuje edukację regionalną, że wiedza ta jest niepełna i nieusystematyzowana. Nie ma to wielkiego znaczenia, bowiem to wiek dziecka decyduje w jakim stopniu i jakie treści dziecko jest w stanie przyswoić. Chodzi o to by przedszkolak stał się małym poszukiwaczem przygód w świecie historii i by w przyszłości owo zainteresowanie zachęcało go do zgłębiania tajników tej pięknej choć trudnej dziedziny wiedzy.

Literatura:
Dąbrowa M., Szkolne wycieczki historyczne, Warszawa 1975
Korcz Wł., O nauczaniu historii regionalnej, Zielona Góra 1993
Krzyżewski H., Regionalizm w nauczaniu historii, Warszawa 1962
Stachura K., Regionalizm w teorii i praktyce nauczania, Zielona Góra 1992
Więckowski R., Funkcje środków w nauczaniu początkowym, w: Nauczyciel i wychowanie 1976/2
Waloszek D., Środki edukacji dzieci, w: Wychowanie przedszkolne, nr 9 Zielona Góra

Opracowanie:
J.A-L



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: