Dojrzałość szkolna – pojęcie dojrzałości szkolnej.

DOJRZAŁOŚĆ SZKOLANA

Ze złożonego zbioru zagadnień wychowawczo – dydaktycznych występujących w edukacji wczesnoszkolnej, najbardziej zainteresowała mnie problematyka dojrzałości szkolnej.

Wiek przedszkolny to okres kształtowania się zasadniczego pionu osobowości, to okres wdrażania dziecka do uczenia się przez badanie jego zainteresowań środowiskiem społecznym i przyrodniczym

W naszym kraju w związku ze znacznym zróżnicowaniem środowisk rodzinnych pod względem zapewnienia dzieciom korzystnych warunków rozwoju, duże znaczenie w wyrównywaniu startu szkolnego przypisuje się przedszkolu.

Funkcję przygotowawczą wieku przedszkolnego należy rozpatrywać z uwagi na dominujący rodzaj działalności w okresie szkolnym. Tym rodzajem działalności jest zamierzona i zorganizowana czynność uczenia się, a jej celem przyswojenie przez dziecko określonych wiadomości i umiejętności o których sądzi się, że są bezpośrednio przydatne w życiu, bądź mają ogólny walor kształcący, sprzyjający wszechstronnemu rozwojowi.

Rolę  przygotowawczą wieku przedszkolnego dostrzeżono już bardzo dawno, a wraz z nią zagadnienie dojrzałości dziecka do rozpoczynania nauki szkolnej.

Dojrzałość szkolną uzyskuje się poprzez wielostronne kształtowanie osobowości dziecka w aspekcie umysłowym, społeczno-moralnym, emocjonalnym i fizycznym.

Dojrzałość szkolna jest oceną stopnia gotowości dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole.

Dojrzałość szkolna w „Słowniku pedagogicznym” jest określona jako „gotowość szkolna – osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwia mu udział w życiu i opanowanie treści programowych klasy pierwszej” [1]

Według „Encyklopedii Pedagogicznej”, „dojrzałość szkolną zwaną też gotowością pojmuje się zazwyczaj jako osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju psychicznego, jaki pozwala mu sprostać obowiązkom szkolnym. Dwa, zatem momenty są istotne przy określaniu stopnia dojrzałości szkolnej: właściwości rozwoju dziecka i wymagania szkolne.

Odpowiedni rozwój poznawczy, emocjonalno – społeczny i fizyczno – somatyczny,  jest więc warunkiem osiągnięcia dojrzałości do szkoły, powodzenie szkolne, czyli możliwość sprostania wymaganiom szkoły, jednym z jej warunków.

Dojrzałość szkolną ujmuje się w sposób bardziej statyczny, jako fakt określonego etapu rozwoju, przypadającego na wiek rozpoczynania obowiązku szkolnego lub dynamicznie,  czyli jako proces długotrwałych zmian w rozwoju psychofizycznym dziecka, prowadzący do momentu pozwalającego podjąć naukę w szkole. Obydwa  te ujęcia są uzasadnione i powiązane ze sobą, zwłaszcza, gdy przyjmie się merytoryczne założenie, iż dojrzałość jednostki jest wynikiem współdziałania dwóch procesów rozwojowych dojrzewania i uczenia się.

Dostateczny zasób doświadczeń dziecka w sferze psychicznej i fizycznej jest obiektem procesów rozwoju dziecka i jego możliwości uczenia się w wieku przedszkolnym”. [2]

„Problem dojrzałości szkolnej należy do zagadnień z pogranicza psychologii rozwojowej i wychowawczej. Chodzi o odpowiedź na pytanie, jaki stopień rozwoju fizycznego i psychicznego umożliwia dziecku sprostanie wymaganiom szkoły”. [3]

„Definicję dojrzałości szkolnej podają M. Przetacznikowa, G. Makieło – Jarża twierdząc, że: „dojrzałym do podjęcia nauki szkolnej nazwiemy dziecko, które osiągnęło taki stopień rozwoju umysłowego, społeczno – emocjonalnego oraz fizycznego, jaki umożliwia mu przystosowanie się do wymagań szkoły  i kontynuowanie z powodzeniem nauki w klasie pierwszej”. [4]

Stefan Szuman określając dojrzałość szkolną zwraca uwagę na to,  że „powodzenie w nauce wiąże się z wrażliwością i podatnością dziecka na naukę. Poprzez wrażliwość rozumie autor stopień zainteresowania dziecka nauką szkolną. Podatność zaś – to zarówno możność zrozumienia tego, co się dziecku przekazuje, jak też umiejętność podporządkowania się wychowawczym wymaganiom szkoły   i zgodnego współżycia z kolegami. Dojrzałość szkolna zależy nie tylko od czynników biologicznych, lecz także od wpływów środowiska oraz od oddziaływań wychowawczych.

„Pojęcie dojrzałości szkolnej rozumie, jako osiągnięcie przez dzieci takiego poziomu rozwoju fizycznego, społecznego i psychicznego, który czyni je wrażliwymi i podatnymi na systematyczne nauczanie i wychowywanie w klasie pierwszej szkoły podstawowej”. [5]

Temat dojrzałości szkolnej dziecka jest przedstawiony w „Pedagogice Przedszkolnej”.

„Dojrzałość szkolna to najogólniej biorąc gotowość dziecka do rozpoczęcia nauki, zależna od poziomu jego ogólnego rozwoju, stanu zdrowia i zdolności przystosowania się do nowego środowiska.

Dzisiaj pojęcie dojrzałości szkolnej ma szeroki zakres w przeciwieństwie do tradycyjnego, ograniczonego do procesów poznawczych i umiejętności, niezbędnych do rozpoczęcia nauki pisania, czytania i rachunków.

Dojrzałość szkolna obejmuje zarówno jego fizyczny, jak i psychiczny rozwój. Stąd mówi się o dojrzałości fizycznej, umysłowej, społecznej i emocjonalnej. Za dziecko umysłowo dojrzałe do nauki szkolnej będziemy uważać takie, które już chce się uczyć, interesuje się czytaniem i pisaniem, pragnie dowiadywać się różnych rzeczy od dorosłych i które osiągnęło poziom rozwoju mowy, myślenia, wyobraźni i uwagi, charakterystyczny dla końcowego stadium wieku przedszkolnego”. [6]


Pogląd na pojęcie dojrzałości szkolnej nie jest czymś stałym i nigdy stałym być nie może. Zmienia się wraz z aktualnie zmieniającymi się warunkami społecznymi, ekonomicznymi, kulturalnymi, z rozwojem nauki. Każde nowe stadium rozwoju społeczeństwa wytycza swoje problemy, a szkoła pilnuje je, obserwuje i dostosowuje proces kształcenia do tych swoistych wymagań. Każde więc nowe pokolenie szkolne reprezentuje specyficzne wartości własne, wynikające z aktualnych przemian społecznych oraz ze wzrostu materialnego i kulturalnego poziomu życia kraju”. [7]


[1]W. Okon, Słownik pedagogiczny, PNW, Warszawa 1981, s. 54
[2] W. Pomykało (red.), Encyklopedia Pedagogiczna, Wydanie pierwsze, Warszawa 1996, s. 110
[3] M. Przetacznikowi, M. Żebrowska, (red.), Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, PWN, Warszawa 1977, s. 512
[4] M. Przetacznikowi, Z Kopińska, (red.), Pedagogika szkolna, WSiP, Warszawa 1978, s. 424
[5] S. Szuman, O dojrzałości szkolnej dzieci siedmioletnich, „Nowa Szkoła” 1962, nr 6, 9, 10
[6] M. Kwiatkowska, Z.. Kopińska, (red.), Pedagogika przedszkolna, WSiP, Warszawa 1978, s. 424
[7] B. Lgocka – Okoń, Zagadnienia dojrzałości szkolnej w świetle dotychczasowych badań, „Kwartalnik Pedagogiczny” 1968, nr 3, s. 156



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: