Czas wolny i jego funkcje

Doświadczanie czasu dane jest każdemu. Wszyscy żyjemy i poruszamy się w nim. Wciąż nie potrafimy jasno stwierdzić czym jest czas i z czego wynikają jego właściwości. Czy ma on właściwość ciągłą czy dyskretną. Czy miał początek? Czy pytanie o to ma sens? Dlaczego czas płynie w jedną stronę?.Na te pytanie postaram się udzielić odpowiedzi. Czas jest cenny. Szukamy metod, form organizacyjnych, aby go oszczędzać. Chcemy nim dysponować, pragniemy decydować o nim, jakby był naszą własnością. Czas odgrywa ważną rolę w ewolucji świata i w życiu ludzi. Umożliwia wyrażanie zaistniałych po sobie faktów, zjawisk, wydarzeń i procesów. Chodzi w tym przypadku o jego wymiar społeczny. Wyznacza go czas społeczny. Zawdzięczamy mu relacje ( wcześniej – później ) oraz współistnienie jednoczesności).Interesującą nas tu kategorię traktuje się jako zjawisko dynamiczne w postaci przemijania lub trwania. W znaczeniu tym w jego zakres wchodzą : przeszłość, współczesność ( teraźniejszość) i przyszłość, a wyraża się je w relacji było – jest – będzie.

W. Okoń w Słowniku Pedagogicznym określił „czas wolny jako pozostający do dyspozycji jednostki po wykonaniu przez nią zadań obowiązkowych, czyli pracy zawodowej, nauki w szkole i w domu oraz niezbędnych zadań domowych. Czas ten jest przeznaczony na: odpoczynek, rozrywkę, działalność społeczną o charakterze bezinteresownym i dobrowolnym oraz na rozwój zainteresowań i uzdolnień poprzez zdobywanie wiedzy i amatorską działalność artystyczną, techniczną, naukową czy sportową.”
K. Przecławski czas wolny rozumie jako ten, który „pozostaje człowiekowi do dyspozycji po wykonaniu czynności związanych z zaspokojeniem potrzeb biologicznych i higienicznych oraz czynności obowiązkowych. Duży nacisk kładzie na możliwość wyboru czynności, którymi człowiek pragnie się zajmować, czyli na dobrowolność oraz na takie cechy czasu wolnego jak: nie zarobkowość
i przyjemność.”
Według M. Grochocińskiego czas wolny to „niezbędny człowiekowi czas przeznaczony na regeneracje sił, na doskonalenie się, na udział w życiu społecznym i kulturalnym.” Dla dziecka w wieku szkolnym jednym z najważniejszych warunków zachowania zdrowia jest odpowiedni podział dnia na pracę i czas wolny.
K. Czajkowski mówi, że „wolny czas dziecka to ten okres dnia, który pozostaje do wyłącznej dyspozycji dziecka, po uwzględnieniu czasu przeznaczonego na naukę szkolną, posiłki, sen, odrabianie lekcji, niezbędne osobiste zajęcia domowe. Wolny czas dziecka obejmuje także dobrowolnie przyjęte na siebie obowiązki społeczne, np. pełnienie jakieś funkcji w organizacji harcerskiej, praca w samorządzie szkoły, świetlicy, domu kultury itp.”
Jeden z najwybitniejszych badaczy problematyki czasu wolnego A. Kamiński określa tym terminem „… czynności, które składają się z dwóch elementów różnych wzajemnie się przenikających czynności zawodowych lub konieczności społecznych z jednej strony oraz czynności czasu wolnego ze strony drugiej.”
B. Suchodolski proponuje, „aby dziecięcą skłonność do zabaw przekształcać powoli w zdolności wartościowego spędzania czasu wolnego przez dojrzałego człowieka.”
Jak widzimy w różnych opracowaniach istnieją rozmaite próby definiowania czasu wolnego. Stanowi on ważną dziedzinę badań i działalności praktycznej. Wielu badaczy preferuje wychowanie ludzi od najważniejszego okresu ich życia do umiejętnego, wartościowego wykorzystania czasu wolnego. Przygotowanie człowieka pod kątem umiejętności spędzania czasu wolnego w okresie poprodukcyjnym aż do śmierci.
Analiza czasu wolnego nie może zostać w pełni prawdziwa bez odniesienia się do jego funkcji, jakie powinien spełnić w rozwoju ludzkiej osobowości. Podobnie jak określenie pojęcia czasu wolnego, tak i występuje duża różnorodność analizy społecznych jego funkcji.
A.Kamiński za najważniejsze przyjmuje:
-odpoczynek,
-rozrywkę,
-pracę nad sobą.
Z. Dąbrowski, analizując funkcje czasu wolnego dodaje jako czwartą, „kształtowanie przez jednostkę w trudnym czasie swojej postawy wobec otoczenia i znalezienia własnej roli w świecie.”
K. Czajkowski tę czwartą funkcje nazywa „wprowadzeniem w życie społeczne”
Funkcje czasu wolnego ujmuje on w czterech aspektach:
„-socjologiczno- ekonomicznym,
-psychologicznym,
-fizjologiczno-zdrowotnym,
-pedagogicznym.”
Pełniejsze ujęcie tych funkcji czasu wolnego uzyskamy po dodaniu do już wymienionych funkcji preferowanej przez B. Suchodolskiego funkcji kompensacyjnej. „Oddając się kontemplacji sztuki, identyfikując się z bohaterem czytanej książki czy oglądanego filmu lub sztuki teatralnej, jednostka kompensuje własne niespełnione pragnienia, niedostatki jednego, indywidualnego życia.”
Te bogate funkcje nabierają szczególnego znaczenia w dzisiejszym trudnym i niezwykle skomplikowanym świecie, stale grożącym wszelkiego rodzaju stresami i nerwicami. Środki masowego przekazu dostarczają codziennie ogromnej dawki różnorodnych informacji, wywołując poczucie zagrożenia lub zagubienia w świecie. Otwierają przed współczesnym człowiekiem niemal nieograniczone możliwości poznawcze, z drugiej zaś strony pokazują jego beznadziejność zapobieganiu różnym nieszczęściom zagrażającym ludziom. Powstają konflikty wewnętrzne w skutek stale rosnących potrzeb ludzkich, z jednoczesnym brakiem możliwości ich zaspokojenia. Odpowiednio organizowany czas wolny może zapobiegać niekorzystnym skutkom szybkiego rozwoju. Harmonizacja życia w warunkach cywilizacji technicznej może mieć miejsce w odpowiednio zorganizowanym czasie wolnym. Tego wolnego w wystarczającym zakresie nie może zorganizować szkoła. Jest to głównym zadaniem współczesnej rodziny.
Na rodzinie spoczywa, zatem organizacja czasu wolnego i przygotowanie swoich dzieci do jego zagospodarowania. Jak już wspomniałam, A. Kamiński mówi, „że dobra organizacja czasu wolnego w rodzinie procentuje nawet w wieku poprodukcyjnym-emerytalnym.” Dobre doświadczenia wyniesione z rodziny są zdaniem tego autora podstawą organizacji czasu wolnego, aż do późnej starości nawet samej śmierci.
Zatem możemy stwierdzić, że zasadne jest stare pedagogiczne stwierdzenie „czym skorupka za młodu nasiąknie” jest bardzo aktualnym stwierdzeniem, do którego współczesna rodzina musi przykładać coraz więcej uwagi i wkładać coraz więcej wysiłku.


Judyta Pluto-Prądzyńska

Literatura:
W. Okoń, Słownik pedagogiczny. Warszawa 1992
K. Przecławski, Czas wolny dzieci i młodzieży. W: W. Pomykało (red.): Encyklopedia pedagogiczna. Warszawa 1993
M. Grochocimski, Z zagadnień wychowania w rodzinie (w) : Rodzina i dziecko pod red. M Ziemskiej, Warszawa 1979
K. Czajkowski, Rola zajęć pozalekcyjnych w organizacji czasu wolnego dzieci i młodzieży. „Biuletyn Pedagogiczny” 1980 nr.5
A. Kamiński, Czas wolny jego problematyka społeczno wychowawcza, Wrocław –Warszawa-Kraków 1965
B. Suchodolski, Wychowanie dla przyszłości, Warszawa 1959
Z. Dąbrowski, Czas wolny dzieci i młodzieży, Warszawa 1966
K. Czajkowski, Pozaszkolna praca opiekuńczo- wychowawcza Warszawa 1970
K. Wojciechowski (red), Oświata i kultura dorosłych, Warszawa 1958



Być może zaintresują Cię również inne nasze materiały: