Jesteś tutaj: Start » Publikacje nauczycieli


opracowała : Elżbieta Dubowicz
Przedszkole Miejskie nr 90
Łódź , ul . Kilińskiego 228

Zabawa – to wg W. Okonia : „ czynności cieszące , bawiące kogoś , pozwalające przyjemnie spędzić czas , rozrywka .
To działanie oparte na wyobraźni , (…) ma ono charakter twórczy i prowadzi do samodzielnego poznawania i przekształcania rzeczywistości „

Problem zabawy , jako charakterystycznej formy działalności dziecka w wieku przedszkolnym jest szeroko rozpatrywany w przedmiocie psychologii i pedagogiki. Utarło się wręcz określenie , iż wiek przedszkolny to okres zabawy . Nie przekreśla to faktu , że w tym okresie dziecko również uczy się i pracuje . Między zabawą , a pracą w tym wieku granice są płynne , toteż o tym , czy dziecko pracuje , przesądza jego postawa – bądź zabawowa , bądź pracy .

Na przestrzeni wieków powstało wiele różnych teorii zabaw .I tak np. Johan Huizing określił zabawę dziecka jako naturalną , dobrowolną czynność dla przyjemności w pewnym okresie czasu i przestrzeni . Jest ona celem samym w sobie , niesie uczucie radości i odprężenia .

Odkrycie zabawy jako charakterystycznej formy działalności małego dziecka przypisuje się pedagogowi niemieckiemu , Fryderykowi Froeblowi , który już w XIX wieku głosił pogląd , że swobodna aktywność dziecka w zabawie sprzyja prawidłowemu rozwojowi jego uczuć , woli , charakteru .

Współcześni psychologowie amerykańscy podkreślają szczególnie społeczną funkcję zabaw dziecięcych .

Wg Elizabeth Hurlock , zabawa uczy brać , dawać , dzielić się , współdziałać w grupie , jest więc szczególnie ważnym czynnikiem kształtowania osobowości dziecka .

Zabawa jako zjawisko tak ważne w życiu dziecka wywołała potrzebę odpowiedniej klasyfikacji jej rodzajów .

Najbardziej rozpowszechniony w polskiej literaturze jest podział radzieckiego psychologa P.A.Rudika , uzupełniony sugestiami innych autorów .

Zgodnie z nim zabawy dzieci dzielą się na :

- zabawy manipulacyjno- badawcze
- zabawy konstrukcyjne
- zabawy tematyczne
- zabawy ruchowe
- zabawy i gry dydaktyczne

Zabawy manipulacyjno-badawcze występują najwcześniej , bo już w czwartym , piątym miesiącu życia . Początkowo dziecko mimowolnie chwyta , dotyka przedmioty znajdujące się w zasięgu jego ręki .

Po tych pierwszych kontaktach , dziecko zaczyna w sposób zamierzony interesować się otaczającymi go przedmiotami .

Każda zabawa manipulacyjno-badawcza zaczyna się od spostrzeżenia zmysłowego , po którym następuje przejaw aktywności z towarzyszącym zaciekawieniem .

Poprzez dążenie do zaspokojenia swojej naturalnej ciekawości , dziecko dokonuje na przedmiocie różnorodnych doświadczeń i eksperymentów : ustawia klocki , popycha wózek , przesuwa patykiem piłkę itp. W toku tych czynności dziecko uczy się poznawać przedmioty po wyglądzie , fakturze , dźwięku . Początki zabaw konstrukcyjnych zaobserwować można w drugim roku życia dziecka . Istotą tej zabawy jest tworzenie konkretnego „ dzieła „ z różnorodnego materiału ..

Zabawy konstrukcyjne kształcą przede wszystkim myślenie , wyobraźnię , sprawność ruchową , siłę woli i osobowość dziecka . Uczą wytrwale pokonywać przeszkody , doprowadzać realizację zadania do końca .

Typowymi zabawami konstrukcyjnymi u dzieci w wieku przedszkolnym są :

- budownictwo z klocków różnego typu
- konstruowanie z gotowych elementów
- budownictwo z piasku , śniegu i materiału przyrodniczego

Zabawy tematyczne są określane różnymi terminami , jak : zabawy w role , naśladowcze , twórcze , fikcyjne .

Dzieci w nich odtwarzają wcześniej zaobserwowaną rzeczywistość otaczającego je świata , działania ludzi dorosłych , ich życie , warunki społeczne itd.

Dziecko nie ma w tym wieku umiejętności dokonywania oceny co dobre , a co złe . Zdarzają się więc zabawy o treści niewłaściwej , zaobserwowane w otoczeniu np. bicie zwierząt , picie alkoholu .

Treść zabaw tematycznych wzbogaca się z wiekiem . Pojawia się fabuła , odtwarzane są coraz bardziej złożone sytuacje , zmienia się również ich tematyka ( pojawiają się zabawy znane tylko z opowiadań czy ilustracji , np. . zabawa „ w kosmos „ )

Zabawy i gry ruchowe mają ogromne znaczenie przede wszystkim dla fizycznego rozwoju dziecka .

W toku ich , dzieci chodzą , biegają , skaczą , pełzają , wspinają się , rzucają piłką , walczą , współzawodniczą ze sobą . Uczą się podporządkowania regułom , wymaganiom . Rozwijają ponadto spostrzegawczość , odwagę , pomysłowość , przedsiębiorczość .

W codziennym życiu dziecka powinny zajmować jak najwięcej miejsca . Mogą być podejmowane z inicjatywy dziecka lub inspirowane przez nauczyciela . Każda zabawa ruchowa organizowana przez dorosłych posiada określony cel w zależności od jej rodzaju .

I tak np.

- zabawy orientacyjno – porządkowe wyrabiają orientację w przestrzeni , uczą biegania bez potrąceń , prawidłowej reakcji na sygnały
- zabawy bieżne wyrabiają duże grupy mięśniowe , pobudzają krążenie
- zabawy równoważne rozwijają zdolność utrzymywania równowagi
- zabawy na czworakach , z elementem wspinania ćwiczą sprawność pokonywania przeszkód
- zabawy rzutne rozwijają zdolność rzucania , chwytania , celowania , oceny kierunku i odległości
- zabawy rytmiczno-ruchowe wpływają na ogólne usprawnienie ruchowe dzieci , wyrabiają koordynację ruchową

Zabawy i gry dydaktyczne są powszechnie uznawane za jedno z najwspanialszych odkryć pedagogiki przedszkolnej .

W odróżnieniu od zajęć , w grze dydaktycznej działają dwa pierwiastki : kształcący- poznawczy i zabawowy .Dzieci bawiąc się – zdobywają wiedzę . Zabawy te stanowią pośrednie ogniwo między zabawą w ścisłym tego słowa znaczeniu , a systematyczną pracą .

Zabawy i gry dydaktyczne rzadko są podejmowane przez dzieci w sposób samorzutny , najczęściej stanowią formę organizowanej działalności dziecka przez nauczyciela . Noszą również nazwę zabaw nauczających , gdyż spełniają ważną rolę w rozwoju umysłowym i społecznym dziecka .

Kształcą procesy poznawcze dziecka , wpływają na rozwój dziecięcej spostrzegawczości , pamięci , myślenia , zdolności porównywania , uogólniania , wnioskowania .

Uczą logicznego myślenia , kojarzenia faktów , bogacą słownictwo , uatrakcyjniają i intensyfikują cały proces kształcenia .

Rozwijają u dzieci zdolność skupienia uwagi , wytrwałość , pilność , samodzielność , siłę woli . Przyczyniają się do łatwiejszego zapamiętywania nowych wiadomości i utrwalania już zdobytych .

Łączą wysiłek umysłowy dziecka z przyjemnością zabawy , rozwijają wytrwałość , cierpliwość , zdyscyplinowanie , wdrażają do uczciwego przestrzegania reguł gry , uczą przezwyciężania porażek czy przegranych .

W okresie przygotowawczym do nauki czytania i pisania gry i zabawy dydaktyczne ( a zwłaszcza zagadki ) powinny stanowić priorytetową formę pracy dydaktycznej . Są bowiem skutecznym zabiegiem pomagającym dzieciom opanować nie tylko technikę czytania , ale umiejętność czytania ze zrozumieniem .

Gry dydaktyczne można również wykorzystać w pracy reedukacyjnej z dziećmi wykazującymi trudności w opanowaniu umiejętności czytania , pisania , liczenia .

Do najczęściej spotykanych zabaw i gier dydaktycznych zaliczamy loteryjki , układanki , nakrywanki , mozaiki , domina obrazkowe i liczbowe , zagadki i rebusy , gry matematyczne , przyrodnicze .

Aby zabawa dydaktyczna była zabawą , musi się w niej pojawić wiele elementów zabawowych , takich jak : element oczekiwania , zaskoczenia , niespodzianki (pojawianie się , znikanie , poszukiwanie i znajdowanie , niespodziewane powtórzenie czynności w toku gry itd.) element zagadki , który pobudza wyobraźnię twórczą dzieci (występuje w różnych odmianach gier : „ Co się zmieniło ? ,”Zgadnij , co trzymam ? „ , w niektórych grach słownych , zagadkach ) element ruchu, element współzawodnictwa ( stosuje się przeważnie w grach dzieci starszych , zazwyczaj w oparciu o dobrze znany materiał – „ Kto pierwszy ?” , „ Kto prędzej ?”, element przydziału ról ( ciuciubabka , zgadula , budowniczy , ekspedient , kupujący , policjant ; rola wykonywana przez dziecko rozwija jego wyobraźnię i sprawia mu radość )

W prawidłowo zbudowanej grze dydaktycznej działanie dzieci podporządkowane jest regułom , zasadom gry . To dzięki nim nauczyciel łączy zadania kształcące z zabawowymi , organizuje sposób działania i wzajemne stosunki dzieci w czasie zabawy . Bez ustalonych wcześniej zasad zabawa rozwija się spontanicznie i cele dydaktyczne mogą zostać niespełnione.

Podsumowując swoje wywody na temat niewątpliwych walorów gier i zabaw dydaktycznych , chciałabym przytoczyć słowa I . Kikena , o których powinni pamiętać i winni stosować nauczyciele XXI wieku :

„ Im bardziej nauka straci charakter nawyku i stanie się przeżyciem , tym bardziej twórczą będzie praca i radosną szkoła .”

LITERATURA :
* W.Okoń –„ O zabawach dzieci „ . wybór tekstów PZWS W-wa 1950
* F.Blecher –„ Gry dydaktyczne i pomoce do gier w przedszkolu „ PZWS W-wa 1952
* red.I. Dudzińska –„ Wychowanie i nauczanie w przedszkolu” WSiP W-wa 1983
* M.Dunin-Wąsowicz –„ O dobrej zabawie „ NK W-wa 1972
* W.J.Dyner – „ Zagadnienie zabawy w przedszkolu „ PZWS W-wa 1958

Inne publikacje autora:




Skomentuj

Musisz być zalogowany żeby komentować.


© 2003 - 2012 Wychowanie Przedszkolne - portal nauczycieli przedszkola · Wykonanie Theme Junkie & MarkNet ·