Jesteś tutaj: Start » Publikacje nauczycieli


Praca z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo
Opracowała:
Bożena Bieniaś

Piła 2006r.

Wstęp

Pracując z dziećmi w różnym wieku przedszkolnym zauważyłam, że wśród dzieci znajdują się dzieci, które mają problem z utrzymaniem uwagi, problem z impulsywnością oraz nadmierną ruchliwością.

Dzieci te sprawiają nam wychowawcom i ich rodzicom wiele problemów wychowawczych. Bardzo często dorośli nie zdają sobie sprawy z istniejącego u dzieci problemu i nie wiedzą jaka jest główna przyczyna niewłaściwego zachowania dzieci. Postępując w ten sposób z dziećmi nie wiedzą jaką im wyrządzają krzywdę.

Dzieci nadpobudliwe wymagają ze strony dorosłych dużo więcej uwagi niż inne dzieci. Dzieci te należy nauczyć kontrolowania swojej energii.

Aby pomóc dzieciom z nadpobudliwością psychoruchową należy odpowiednio zorganizować miejsce do działań dzieci, odpowiednio zorganizować zabawy ruchowe, ćwiczenia relaksacyjne a oferty edukacyjne wymagające dłuższego skupienia uwagi należy koniecznie przeplatać drobnymi ruchami, które pozwolą im na rozluźnienie napiętych mięśni podczas wykonywania zadań.

Program ten napisałam ze względu na problem z nadpobudliwością u dzieci z którymi pracuję.

Najważniejszym celem przy opracowywaniu programu była jego przydatność i praktyczność do pracy z dzieckiem w wieku przedszkolnym oraz pomoc innym wychowawcom w ich codziennej pracy.

Program został opracowany zgodnie z podstawami programowymi oraz Statutem Przedszkola nr 15.

Mam nadzieję, że wskazówki zawarte w programie do pracy z dzieckiem nadpobudliwym pomogą nie tylko nauczycielom ale i dzieciom z nadpobudliwością.

Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo

Nadpobudliwość psychoruchowa jest zjawiskiem najczęściej występującym u dzieci w wieku przedszkolnym. Nadpobudliwość psychoruchowa to zaburzenia procesów nerwowych. Bezpośrednimi jej przyczynami jest słabość procesów nerwowych i zachwianie ich równowagi ( wyraźna przewaga w układzie nerwowym procesów pobudzania nad hamowaniem) oraz zakłócenie ruchliwości tych procesów ( szybkie przechodzenie od stanu pobudzenia do stanu hamowania i odwrotnie).

Istotą nadpobudliwości jest więc skłonność do niewspółmiernie silnego reagowania na bodźce co łączy się z wysokim poziomem aktywności ruchowej. Innym źródłem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej mogą być zaburzenia genetyczne, alergiczne, psychologiczne oraz błędy wychowawcze.

Nadpobudliwość objawia się w trzech sferach:

· motoryczna- nadmierna ruchliwość, niemożność spokojnego siedzenia kręcenie się, wstawanie z miejsca, machanie nogami, manipulowanie przedmiotami, niezgrabność w sytuacjach wymagających precyzji lub podzielnej uwagi, żywiołowość, chaotyczność w działaniu
· emocjonalna- łatwość wchodzenia w konflikty z rówieśnikami i dorosłymi, częste wybuchy gniewu, gwałtowność, niecierpliwość, obraźliwość, kłótliwość, nagłe zmiany nastroju, reakcje niewspółmierne do przyczyn, które je wywołały, skłonność do nieposłuszeństwa, szybkie zniechęcenie, działanie bez zastanowienia, niecierpliwość
· poznawcza- trudności w koncentracji uwagi, chaos, niedokładność i pośpiech w działaniu, przy wysiłku intelektualnym następujące wyraźne zmęczenie i pogorszenie jakości pracy, trudności w dostrzeganiu szczegółów, trudności z zorganizowaniem sobie pracy, trudności ze stosowaniem się do złożonych instrukcji słownych.

Zdarzają się dzieci u których można zauważyć nadmierną pobudliwość objawiającą się we wszystkich sferach równocześnie, czyli w sferze poznawczej, emocjonalnej i ruchowej. Właśnie te dzieci sprawiają rodzicom i wychowawcom największe problemy. Ich czynności wykonywane w życiu codziennym są chaotyczne.

Dzieci zahamowane psychoruchowo

Droga rozwojowa jaką dziecko przebywa w pierwszych latach życia jest wynikiem niezwykle złożonych przemian dokonujących się w całym jego organizmie, a przede wszystkim w ośrodkowym układzie nerwowym. Większość dzieci rozwija się w sposób prawidłowy czyli określonemu ich wiekowi odpowiada określony stan rozwoju fizycznego i psychicznego. Dzieci o typowym układzie sprawności i umiejętności w zakresie wszystkich sfer nazywamy dziećmi o rozwoju harmonijnym.

U niektórych dzieci ogólny rozwój fizyczny i psychiczny jest przyspieszony lub opóźniony. Najczęściej spotykamy dzieci z rozwojem opóźnionym częściowo. Tempo rozwojowe tych dzieci jest niejednakowe w różnych zakresach.

Obserwując grupę dzieci można zauważyć różnicę w rozwoju umysłu, woli charakteru, ale przede wszystkim sprawności ruchowej.

Dzieci zahamowane psychoruchowo z wielkim trudem wykonują czynności nie sprawiające kłopotów ich rówieśnikom. Są to przeważnie dzieci o opóźnionym rozwoju ruchowym a nie psychicznym. Opóźniony rozwój ruchowy może być wynikiem wielu czynników ( odziedziczone i wrodzone zadatki anatomiczno- fizjologiczne organizmu, szczególnie układu nerwowego, własna aktywność i działalność dziecka, środowisko, wychowanie) – Bogdanowicz 1985.

System nerwowy pracuje na zasadzie dwóch procesów – pobudzania i hamowania. Wzajemne stosunki między procesami hamowania i pobudzania nie są jedyną przyczyną zahamowania psychoruchowego. Są one efektem wyuczonego sposobu zachowania gdzie dominuje reakcja hamowania. Zahamowanie jest więc najczęściej skutkiem niewłaściwego wychowania np.: dziecko cechuje potrzeba stałej fizycznej bliskości z rodzicami, wycofuje się z kontaktów z rówieśnikami, ostra krytyka i ośmieszanie dziecka, dziecko lękowo przeżywa reakcje emocjonalne rodziców, szuka samotności, kary fizyczne.

Dzieci zahamowane psychoruchowo charakteryzują się:

· w sferze poznawczej- zła koncentracja uwagi, opóźniony refleks, powolność w kojarzeniu faktów, brak zainteresowania rzeczywistością
· w sferze ruchowej – spowolnione ruchy, brak spontaniczności w ruchach, niezręczność ruchowa, zła koordynacja ruchów, występowanie tików i ruchów natrętnych
· w sferze emocjonalnej – nadmierna wrażliwość, skłonność do empatii, skłonność do ulegania nastrojom otoczenia, brak emocjonalnych przeżyć.

Dzieci zahamowane psychoruchowo pracują dużo wolniej. Dlatego tak ważne jest dostrzeżenie tych dzieci i przyjście im z pomocą.

Celem wychowania przedszkolnego jest wyrównywanie dysharmonii rozwojowych, korygowanie zaburzonych funkcji rozwojowych u dzieci.

Celem terapii dzieci nadpobudliwych psychoruchowo jest doprowadzić do podniesienia koncentracji uwagi i większej jej podzielności, opanowania potrzeby ruchu, obniżenia impulsywności w wyniku czego dziecko staje się spokojniejsze i może doświadczyć sukcesów w sferze poznawczej, uznanie ze strony innych oraz polepszy relacje z innymi osobami.

Celem terapii dzieci zahamowanych psychoruchowo jest wyeliminowanie zachowań nieprawidłowych, wyzwolenie aktywności dzieci oraz stymulowanie samodzielnych form reagowania.

Ważne jest aby dziecko z takimi problemami otaczać atmosferą spokoju i życzliwości. Do problemów dziecka trzeba podchodzić z wyrozumiałością i cierpliwością, zapewniając mu poczucie pełnego bezpieczeństwa. Należy nagradzać dziecko za najmniejsze postępy w sferach zaburzonych.

Ogólne zasady postępowania z dziećmi nadpobudliwymi:

· regularny tryb życia
· odpowiednia liczba oraz stałość godzin snu i odpoczynku
· prawidłowe i regularne odżywianie
· niezbyt forsowne ćwiczenia fizyczne i sporty
· spacery
· unikanie podnieceń w okresie wieczornym
· polecenia do wykonania powinny być proste
· chwalenie dziecka
· oddziaływanie na dziecko powinno być spójne ( w przedszkolu i w domu)

Wskazówki przydatne w pracy z dziećmi nadpobudliwymi

1. Ignorowanie zachowań niepożądanych.
2. Odesłanie w odosobnione miejsce – należy określić czas kary.
3. Konsekwencja polegająca na konfrontacji skutków z podjętą przez dziecko decyzją.
4. Wyciszenie zachowań niepożądanych poprzez inną propozycję.

Treści programowe do pracy z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo

1. Przestrzeganie zasad, norm i reguł ustalonych w grupie, odnoszących się do:

· zgodnego zachowania podczas zabawy
· kulturalnego włączania się do zabaw kolegów
· korzystania ze sprzętu i zabawek
· mądrego rozwiązywania zaistniałych konfliktów

2. Rozumienie konieczności poszanowania cudzej własności.
3. Ocenianie postępowania własnego i kolegów w konkretnych sytuacjach występujących w codziennym życiu. Zdawanie sobie sprawy, że każdy sam ponosi konsekwencje własnych zachowań.
4. Nabywanie przekonania, że jestem słuchany i akceptowany przez innych oraz sam potrafię także słuchać.
5. Bogacenie słownika biernego i czynnego poprzez poszerzanie zakresu i treści pojęć odnoszących się do zagadnień przyrodniczych, społecznych, zdrowotnych, estetycznych, technicznych, matematycznych i innych.
6. Doskonalenie sprawności ruchowej poprzez udział w ćwiczeniach gimnastycznych, grach i zabawach ruchowych, ze szczególnym uwzględnieniem zabaw rozwijających: koordynację wzrokowo- ruchową, zwinność, zręczność, wyczucie napięcia mięśni, kierunku i odległości oraz uwzględnienie wykonywania ćwiczeń naprzemiennie prawą i lewą ręką lub obiema rękami naraz.
7. Wyrabianie szybkiego refleksu psychoruchowego poprzez udział w zabawach inhibicyjno- incytacyjnych.
8. Malowanie i rysowanie na różnego rodzaju powierzchniach. Stosowanie różnorodnych technik plastycznych …

Metody pracy z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo

Mając na celu zaspokojenie potrzeby ruchu, a równocześnie nauczenie dzieci hamowania swojej ruchliwości, nauczyciel powinien przeplatać zajęcia ruchowe zajęciami cichymi, np. zajęciami plastycznymi, słuchaniem bajek czy muzyki, które jednak nie powinny być długie. Gdy dzieci się niecierpliwią, można skierować ich uwagę na nową postać w bajce, czy nową sytuację, a w trakcie zajęć plastycznych ukierunkować ich uwagę, włączając się do rysowania czy malowania.

Najczęściej stosowane metody pracy z dziećmi nadpobudliwymi to:

· zajęcia sportowe, ruch na świeżym powietrzu
· techniki relaksacyjne według Jakobsona – polega na wykonywaniu przez dzieci czynności rozluźniania oraz napinania mięśni podczas zaproponowanej zabawy
· techniki relaksacyjne oparte na treningu autogennym Schultza – ćwiczenie to powoduje rozluźnienie napięć wewnętrznych. Dzieci podczas relaksu identyfikują się z bohaterem opowiadania które słuchają.
· Metoda Symboli Dźwiękowych – polega na łączeniu ruchu z muzyką. Ćwiczenia proponowane przez B. Kaja dzielą się na :

1. ćwiczenia w sferze ruchowej – pobudzenie ruchowe całego ciała w zakresie ruchów dowolnych, kontrolowanych, stymulacja ruchów manualnych
2. ćwiczenia procesów poznawczych – ćwiczenia rozwijające procesy myślowe, zwłaszcza analizę, syntezę i porównywanie
3. ćwiczenia procesów emocjonalnych – odreagowanie napięcia emocjonalnego, uwierzenie we własne siły
4. ćwiczenia w sferze społecznej – ćwiczenia zespołowe umożliwiające współdziałanie

· Techniki parateatralne – stosowana w pracy z dziećmi z zaburzeniami emocjonalnymi
· Malowanie dziesięcioma palcami – malowanie odbywa się dłońmi i palcami z użyciem sześciu podstawowych kolorów: niebieski, czerwony, żółty, brązowy, zielony i czarny.
· Metoda ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne – dzieci zaspakajają naturalną potrzebę bliskiego kontaktu fizycznego i emocjonalnego z rodzicami i innymi osobami podczas ćwiczeń dziecko poznaje własne ciało, poznaje przestrzeń, nabywa poczucia bezpieczeństwa , a przez to jest bardziej aktywne i twórcze.
· Masażyki – dzieci ruchem interpretują słowa nauczycielki wykonując te ruchy na plecach kolegi.
· Zabawy z Pedagogiki zabawy – zabawy są przeplatane różnymi ruchami.

Zakończenie

Myślę, że powyższe metody mogą być stosowane z powodzeniem w pracy z dzieckiem nadpobudliwym psychoruchowo. Ich zastosowanie powinno pomóc dzieciom z nadpobudliwością. Od nas zależy czy stworzymy odpowiednie warunki środowiskowe i wychowawcze, które w pewnym stopniu będą przeciwdziałać występującym u dzieci zaburzeniom. Takim dzieciom należy dostarczać sposobności, stwarzać sytuacje, dzięki którym uwierzą w siebie i poradzą sobie z nadpobudliwością oraz nauczą się prawidłowo wykorzystywać swoją energię w sposób konstruktywny. W tym celu proponuję organizować zabawy ruchowe, ćwiczenia muzyczne, korzystać ze zbiorów wierszy, rymowanek, które można ilustrować ruchem. W czasie zabaw należy pamiętać o częstym chwaleniu dzieci i nagradzaniu za drobne sukcesy. Na uwagę zasługują zajęcia grupowe, które integrują dziecko nadpobudliwe psychoruchowo z innymi dziećmi w grupie.

Bardzo duże znaczenie dla efektywnej pracy z dzieckiem ma też ścisła współpraca wychowawcy z nauczycielami.

Pracując na co dzień z dziećmi nadpobudliwymi psychoruchowo, należy pamiętać o tym, aby z jednej strony nie tłumić nadmiernej aktywności ruchowej tych dzieci, a z drugiej – uczyć je podczas zajęć kontrolowania swojej energii, wdrażać do spokojnego siedzenia i skupienia się nad aktualnie podejmowanym zadaniem.

Ewaluacja

1. Czy dziecko przestrzega ustalonych norm, zasad, reguł?
Tak – Nie
2. Czy nabyło umiejętności skupiania uwagi na dłużej?
Tak – Nie
3. Czy potrafi opanować swoją energię w zaistniałych sytuacjach?
Tak – Nie
4.Czy kończy zaczęte zadanie?
Tak – Nie
5. Czy jego prace są dokładniejsze, staranniejsze?
Tak – Nie
6. Czy potrafi współdziałać z innymi osobami?
Tak – Nie

Literatura
1.U.Schafer ,, Dlaczego dzieci się wiercą?”
2.W.I.C. Backus ,, Moc dla rodziców. Jak wychowywać posłuszne dziecko?”
3.T. Wolańczyk, A. Kołakowska, M. Skotnicka – ,, Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci. Prawie wszystko, co chcielibyście wiedzieć”
4. H. Nartowska ,, Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo”
5. H. Nartowska ,, Wychowanie dziecka nadpobudliwego”
6. J. Stadnicka ,,Terapia dzieci – muzyką, ruchem i mową”
7. D. Chauvel ,, Zabawy relaksujące dla przedszkolaków”
8. E.M. Hallowel, J.J. Ratey ,, W świecie ADHD”

Inne publikacje autora:




Skomentuj

Musisz być zalogowany żeby komentować.


© 2003 - 2012 Wychowanie Przedszkolne - portal nauczycieli przedszkola · Wykonanie Theme Junkie & MarkNet ·