Jesteś tutaj: Start » Publikacje nauczycieli


Pojęcie adaptacji według literatury

Współczesne przemiany cywilizacyjne sprawiają, że ludzie coraz częściej realizują swoje cele życiowe w kilku środowiskach jednocześnie. Wymaga to od nich ciągłego używania i rozwijania mechanizmów adaptacyjnych.
Literatura pedagogiczna w niewielkim stopniu podejmuje problem adaptacji dziecka do warunków instytucjonalnego środowiska wychowawczego. Zdolności i możliwości przystosowawcze człowieka niezmiennie od lat przyciągają uwagę psychologów, socjologów, pedagogów, lekarzy, fizjologów i przedstawicieli innych dyscyplin. Wielu badaczy procesów funkcjonowania człowieka przystosowanie uważa za podstawowy problem jego życia.
Zagadnienie przystosowania podejmowane było przez wielu badaczy związanych z różnymi nurtami psychologicznymi i dyscyplinami naukowymi. W psychologii istniało i nadal istnieje wiele teorii i koncepcji, które podnoszą kwestię przystosowania człowieka do środowiska.
Tradycyjnie za jednostkę przystosowaną społecznie – zdaniem J. Lubowieckiej – „uznaję się tę, która podporządkowuje się normom i wartościom istotnym w danej społeczności, co umożliwia jej w miarę bezkolizyjne funkcjonowanie. Przystosowanie współczesnego człowieka oznacza nie tylko zaspokajanie potrzeb w danej niszy środowiskowej, ale także rozwijanie zdolności twórczego działania, stymulowanie kreatywnej postawy i umiejętności społecznego współdziałania”.
Od czasu teorii ewolucji prawo przystosowania się do środowiska uważane jest za uniwersalne i stanowiące istotę życia i rozwoju wszystkich organizmów żywych. Człowiek uważa się za jednostkę przystosowującą się do otoczenia jako jedyną w swoim rodzaju, a zarazem tylko jako inny układ przyrody podlegający jej prawom, zdolny do samoregulacji .
„Piaget swą teorię zbudował na mocnych podstawach biologicznych; jej kluczowym pojęciem jest adaptacja. Aby przeżyć, każdy organizm musi zaadoptować się do wymagań środowiska” . Istotę adaptacji stanowi wzajemne dopełnianie się dwóch współdziałających procesów: asymilacji i akomodacji. Proces asymilacji polega na przyswajaniu przez dziecko nowych informacji o świecie zewnętrznym i włączaniu ich do schematów, jakimi ono aktualnie dysponuje. Gdy asymilowanie bodźców w ramach aktualnej organizacji schematów jest utrudnione lub niemożliwe, występuje wówczas drugi rodzaj procesów adaptacyjnych-akomodacja. Jej istotę stanowi dostosowanie własnej organizacji wewnętrznej do cech środowiskowych i do sytuacji zewnętrznej .
T. Tomaszewski w swojej ogólnej teorii zachowania się, ujmuje przystosowanie społeczne jako regulowanie wzajemnych stosunków z otoczeniem społecznym przez adaptację oraz działanie. Adaptacja wyraża się zmianami zachodzącymi w jednostce odpowiednio do stanu jednostki. Dalsze przystosowanie społeczne oznacza taką regulację stosunków z otoczeniem, która zapewnia człowiekowi zaspokojenie własnych potrzeb psychospołecznych oraz umożliwia spełnianie wymagań stawianych mu przez środowisko .
Na nieco inne aspekty procesu adaptacji dziecka do przedszkola kładzie akcent O. Kondaš , w rezultacie poszerzając definicję pojęcia przystosowanie jako formę interakcji jednostki ze środowiskiem oraz jej zdolnością do uzyskiwania albo odnawiania wewnętrznej równowagi dynamicznej i zaspokajania potrzeb adekwatnie do możliwości tkwiących w danej rzeczywistości. Przystosowanie polega też na umiejętności panowania nad środowiskiem oraz na właściwej ocenie i rozwiązywaniu trudnych sytuacji. Proces ten powinien stwarzać jednostce możliwość samorealizacji w nowym środowisku, adekwatną do stanu percepcję i asymilację wartościowych faktów rzeczywistości.
Przez O. Kondaša zostały wyróżnione w literaturze przedmiotu dwa typy adaptacji: aktywna i pasywna. Aktywna oznacza, że człowiek przystosowuje się do warunków zewnętrznych tak, by odpowiadały jego potrzebom, chroniły przed niebezpieczeństwem i wspomagały osobiste zadowolenie. Adaptacja pasywna to przystosowanie się jednostki do warunków zewnętrznych, których z jakiś przyczyn zmienić nie można .

Według W. Okonia adaptacja – to przystosowanie:
· adaptacja społeczna – proces lub wynik procesu uzyskiwania równowagi między potrzebami jednostki a warunkami otoczenia społecznego;
· czynniki regulujące prawidłowy przebieg adaptacji społecznej to:
- uspołecznienie jednostki kształtujące wrażliwość na potrzeby innych ludzi i dobro społeczne,
- inteligencja i znajomość własnych możliwości:
· dzięki adaptacji społecznej człowiek staje się coraz lepiej przygotowany do zdrowego, przynoszącego mu zadowolenie i społeczne wartościowego życia.
Jak twierdzi J. Lubowiecka przystosowanie należy do podstawowych mechanizmów regulujących stosunki człowieka ze środowiskiem. Jest to proces wyznaczony przez wiele czynników endogennych i egzogennych.
Wyrazem adaptacji małego dziecka do przedszkola jest umiejętność zaspokojenia w tym środowisku potrzeb własnych oraz zdolności do spełnienia stawianych wymagań .
M. Skalska twierdzi, że adaptacja rozumiana jest jako proces bądź wynik procesu uzyskiwania równowagi między potrzebami jednostki, a warunkami otoczenia. Inaczej mówiąc, jest to przystosowanie w szerokim znaczeniu.
Czynnikami regulującymi przebieg tego procesu są:
· uspołecznienie jednostki, kształtujące wrażliwość na potrzeby innych ludzi i dobro społeczne,
· inteligencja i znajomość własnych możliwości.
Zdaniem J. Lubowieckiej problem adaptacyjny dziecka do nowego środowiska jest ważny z kilku powodów. Pierwszy to odczuwana przez małe dzieci jakość życia i satysfakcja z kontaktów z otoczeniem. Drugi to znane w psychologii i pedagogice doniesienie na temat roli wczesnych doświadczeń społecznych dzieci, które ulegają utrwaleniu i generalizacji oraz wywierają wpływ na późniejsze funkcjonowanie człowieka dorosłego. Kolejna kwestia to sprawa otwartości i przystosowania człowieka. Przystosowania człowiek uczy się pod wpływem otoczenia społecznego poprzez emocjonalną więź z innymi ludźmi. Nieprzystosowanie odgradza jednostkę od społeczeństwa, ogranicza jej otwartość.
W literaturze można znaleźć definicję D. Lesiaka, która brzmi:„Adaptacja do nowych warunków to właśnie zachowanie równowagi między potrzebami fizjologiczno-biologicznymi i emocjonalnymi. Brak zaspokojenia chociażby jednej z nich prowadzi do zaburzeń w zachowaniu i rozwoju dziecka” .
O przystosowaniu mówi L. Wojciechowska w dwojaki sposób: raz jako o procesie, a innym razem jako o pewnym wyniku, czyli osiągniętym przez jednostkę poziomie regulacji swoich stosunków z otoczeniem. Jeżeli mówimy o przystosowaniu w pierwszym znaczeniu, to zwykle odpowiadamy na pytanie, jak jednostka adaptuje się do środowiska albo z jakich zachowań korzysta, np. w nowej dla siebie sytuacji. Natomiast w drugim znaczeniu mamy zawsze na myśli efekty działania procesu przystosowania.
Wielu autorów, badaczy problemu adaptacji twierdzi, że jest proces bardzo trudny dla większości dzieci do samodzielnego rozwiązania. Zaburzenia w zachowaniu dzieci w okresie adaptacji są częstokroć spowodowane sztywnym systemem praktyki przedszkolnej, a nie tylko ich indywidualnymi właściwościami.

Inne publikacje autora:




Skomentuj

Musisz być zalogowany żeby komentować.


© 2003 - 2012 Wychowanie Przedszkolne - portal nauczycieli przedszkola · Wykonanie Theme Junkie & MarkNet ·